Ο δεύτερος θάνατος της Ρόζας

 

Μνημείο για τον Νίκο Μπελογιάννη.

Μνημείο για τον Νίκο Μπελογιάννη το όνομα του οποίου πήρε το χωριό των πολιτικών προσφύγων από την Ελλάδα.

Στις 29 Αυγούστου 2009 συμπληρώθηκαν 60 χρόνια από την τελευταία μάχη στο Γράμμο και την λήξη του εμφυλίου πολέμου στην Ελλάδα.

Ένα μήνα πριν, στις 30 Ιουλίου 2009, ανακοινώθηκαν οι τελικές εγκρίσεις της κοινής επιτροπής του Ελληνικού Κέντρου Κινηματογράφου και της ΕΡΤ ΑΕ για το πρόγραμμα χρηματοδότησης ντοκιμαντέρ,  ΤΕΚΜΗΡΙΟ. Σε αυτές δεν περιλαβάνεται η δική μου πρόταση με τίτλο «Περιμένοντας τη Ρόζα».

Η πρόταση αφορούσε τη δημιουργία ντοκιμαντέρ μεσαίου μήκους για το ελληνικό χωριό Μπελογιάννης στην Ουγγαρία που δημιουργήθηκε από έλληνες πολιτικούς πρόσφυγες – τους ηττημένους του εμφυλίου – και το οποίο διανύει τις τελευταίες μέρες της ύπαρξής του.

Δεν μου έχει κοινοποιηθεί ακόμα η αιτιολογία της απόρριψης αλλά  όποια κι αν είναι αυτή είναι γνωστή η «ευαισθησία» των επιτροπών κρίσεων σε προτάσεις που θίγουν «εθνικά θέματα». (Σχετικό ένα προηγούμενο κείμενό μου που γράφτηκε με αφορμή την απόρριψης μιας άλλης πρότασής μου και μπορείτε να διαβάσετε εδώ.)

Κατανοητή η «ευαισθησία τους» τη στιγμή που, 60 χρόνια μετά, το επίσημο κράτος κρατά ως επτασφράγιστο μυστικό τον συνολικό αριθμό των παιδιών που αρπάχτηκαν από τα χωριά τους και στάλθηκαν στα διάφορα ιδρύματα της Βασιλικής Πρόνοιας (πόσα πουλήθηκαν στην Αμερική;) ή των οπλιτών ή πολιτών που «αναμορφώθηκαν» στη Μακρόνησο, μη επιτρέποντας την πρόσβαση των αρχείων στους ερευνητές.

Στη συνέχεια δημοσιεύω την πρόταση όπως κατατέθηκε στο ΕΚΚ . Είναι ευπρόσδεκτα κάθε είδους σχόλια.

Σε άμεση σχέση με την πρόταση είναι το οδοιπορικό  «Ημερολόγιο Καστοριάς Γράμμου» , ένα οδοιπορικό που έγινε στα πλαίσια της προετοιμασίας της ταινίας που απορρίφθηκε. Δημοσιεύτηκε σε αυτό το blog.

Το ίδιο κι η μικρού μήκους ταινία «Γράμμος – «μαγικές εικόνες» που μπορείτε να δείτε κάνοντας κλικ  εδώ.

Μοναχικές φιγούρες ελλήνων πολιτικών προσφύγων στο χωριό Μπελογιάννης

Μοναχικές φιγούρες ελλήνων πολιτικών προσφύγων στους κακοσυντηρημένους πια δρόμους τουχωριού Μπελογιάννης

ΠΕΡΙΜΕΝΟΝΤΑΣ ΤΗ ΡΟΖΑ

 

 

Σεναριακό σχεδίασμα

ΜΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΤΑ ΟΡΙΑ ΤΟΥ ΜΥΘΟΥ

Ο Θωμάς ήταν ένας νεαρός αντάρτης του Δημοκρατικού Στρατού. Κατάγονταν από ένα χωριό της Φλώρινας. Μετά την ήττα κατέφυγε στις πρώην Ανατολικές χώρες. Τελικός προορισμός του το χωριό Μπελογιάννης, στην Ουγγαρία.

Στο χωριό του ήταν  αρραβωνιασμένος με τη Ρόζα, που όπως έλεγαν ήταν η πιο όμορφη κοπέλα της περιοχής.

Ο Θωμάς, μετά την εγκατάστασή του στο χωριό Μπελογιάννης κίνησε όλες τις διαδικασίες για να φέρει τη Ρόζα στην Ουγγαρία. Βγήκαν όλες οι αναγκαίες άδειες, το διαβατήριο, τα εισιτήρια. Ήταν όλα κανονισμένα στην παραμικρή λεπτομέρεια.

Τη συγκεκριμένη ημέρα και ώρα ο Θωμάς βρίσκονταν στον σιδηροδρομικό σταθμό κοντά στο χωριό Μπελογιάννης περιμένοντας τη Ρόζα. Θα την έφερνε το τοπικό τρένο από τη Βουδαπέστη. Αλλά το τρένο ήρθε κι η Ρόζα δεν ήταν μέσα.

Την επόμενη μέρα, ο Θωμάς βρισκόταν στο ίδιο σημείο, περιμένοντας τη Ρόζα. Και πάλι το τρένο ήρθε χωρίς τη Ρόζα. Ο Θωμάς συνέχιζε να πηγαίνει κάθε μέρα στο σταθμό περιμένοντας μάταια τη Ρόζα. Έτσι πέρναγαν οι μέρες, οι βδομάδες, οι μήνες, τα χρόνια.

Το μόνο που συμπλήρωνε τη ζωή του Θωμά ήταν η καλλιέργεια τριαντάφυλλων στην αυλή του σπιτιού του. Ο μικρός κήπος με τα τριαντάφυλλα μεγάλωνε κι έφτασε να καλύψει όλο το πεζοδρόμιο μπροστά στο μικρό σπιτάκι του μέχρι την άσφαλτο.

Το ταραγμένο μυαλό του Θωμά αρνιόταν να δεχτεί ότι η Ρόζα δεν θα ερχόταν ποτέ να τον βρει. Είναι άγνωστο αν ο Θωμάς γνώριζε την αλήθεια ή δεν ήθελε να την παραδεχτεί.

Γιατί η Ρόζα δεν τον πρόδωσε. Ξεκίνησε από το χωριό της, τη μέρα που είχε κανονιστεί,  αλλά στο δρόμο για το σταθμό του τρένου, πιάστηκε από τις παρακρατικές συμμορίες που βασίλευαν στην ύπαιθρο, βιάστηκε και εκτελέστηκε.

Το τέλος για τον Θωμά ήρθε πολλά χρόνια αργότερα. Μια μέρα που ένα σκαπτικό μηχάνημα που άνοιγε ένα αυλάκι έφτασε μπροστά στο σπίτι του. Αναγκαστικά θα χάλαγε τον μικρό κήπο με τα τριαντάφυλλα. Ο Θωμάς, για να το εμποδίσει, μπήκε μπροστά του κι εκεί η καρδιά του τον πρόδωσε.

Η ιστορία του Θωμά και της Ρόζας διατρέχει όλη την ταινία προσφέροντας τον καμβά για την ανάπτυξη της διαδρομής αυτού του μοναδικού ελληνικού χωριού.

ΕΝΑ ΜΟΝΑΔΙΚΟ ΧΩΡΙΟ ΦΤΑΝΕΙ ΣΤΟ ΤΕΛΟΣ

Ενός χωριού που δημιουργήθηκε από το μηδέν από έλληνες πολιτικούς πρόσφυγες στον Ουγγρικό κάμπο το 1950. Γνώρισε μεγάλη ακμή αλλά σήμερα διατρέχει τις τελευταίες του στιγμές.

Τα σημάδια εγκατάλειψης είναι εμφανή. Ο παιδικός σταθμός εγκαταλειμμένος κι έρημος. Το ίδιο και η παλιά φάμπρικα. Η ελληνική σημαία συνεχίζει να κυματίζει δίπλα στην Ουγγρική στο κοινοτικό γραφείο αλλά οι περισσότεροι έλληνες κάτοικοί του έφυγαν. Έμειναν ελάχιστοι. Στα σπίτια τους εγκαταστάθηκαν Ούγγροι, χωρικοί  από τα παραδουνάβια που υποφέρουν από τις συχνές υπερχειλίσεις του ποταμού.

Η πολιτική αλλαγή του 1989 έφερε μεγάλη αναστάτωση. Οτιδήποτε ανήκε στο σοσιαλιστικό παρελθόν της χώρας έπρεπε να αποκαθηλωθεί, να καταστραφεί, να σβήσει. Λίγο έλειψε να σβήσει και το όνομα του χωριού Μπελογιάννης. Το όνομα του Μπελογιάννη, που στην Ουγγαρία είχε την έκταση του θρύλου, είχε δοθεί σε δρόμους σε όλες σχεδόν τις πόλεις, σε πλατείες, στο μεγάλο εργοστάσιο τηλεπικοινωνιακού υλικού, σε μάρκα ραδιοφώνων, στο μεγαλύτερο πλοίο στη λίμνη Μπάλατον. Εξαφανίστηκε από παντού.

Από τα γυρίσματα της ταινίας. Ο Ζήσης Βλαχόπουλος, πρώην πρόεδρος της κοινότητας (δεξιά) μιλάει για την ιστορία του χωριού.

Από τα γυρίσματα της ταινίας. Ο Ζήσης Βλαχόπουλος, πρώην πρόεδρος της κοινότητας (δεξιά) μιλάει για την ιστορία του χωριού. Στην κάμερα ο Kalman Czibolya.

ΤΡΕΙΣ ΑΝΘΡΩΠΟΙ, ΜΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑ

Τρεις τραγικές ανδρικές φιγούρες διασχίζουν τους σχεδόν έρημους δρόμους του χωριού. Τρεις άντρες που έφυγαν από την Ελλάδα σε διαφορετικές ηλικίες με διαφορετικές τραγικές εμπειρίες ο καθένας.

Άνθρωποι που έμειναν εκεί αν και για χρόνια ολόκληρα πίστευαν ότι η επόμενη μέρα θα τους βρει πίσω στην πατρίδα.

Ο Ζήσης ήταν έξι χρόνων παιδί όταν το χωριό του άρχισε να βομβαρδίζεται από την αεροπορία. Οι βόμβες ναπάλμ τους έκαιγαν κι αυτοί κρύβονταν σε σπηλιές. Δεν ήξερε ποιοι ήταν οι αντιμαχόμενοι. Φεύγοντας για να γλυτώσει τη ζωή του βρέθηκε στην Ουγγαρία.

Πέντε χρόνια αργότερα ξεσπά η Ουγγρική επανάσταση (του 1956). Ο απόηχος για τις συγκρούσεις στη Βουδαπέστη, την είσοδο των ρωσικών τανκς, φτάνει στο χωριό Μπελογιάννης, που ζει ταραγμένες ώρες. Ο Ζήσης δεν καταλαβαίνει τι συμβαίνει.

Ο Νίκος ήταν 15 χρόνων όταν κι αυτός βρέθηκε στην προσφυγιά για να γλυτώσει από τους βομβαρδισμούς. Έχει τη δυνατότητα να είναι ένας συνειδητοποιημένος κομμουνιστής το 1956. Είδε ένα ρωσικό τανκς να φτάνει έξω από το εργοστάσιο που δούλευε. Αλλά το δέχτηκε με ικανοποίηση αφού σύμφωνα με το κόμμα η Εξέγερση ήταν αντεπανάσταση.

Ο Ηλίας, μεγαλύτερος από όλους, ήταν ένα στέλεχος του Δημοκρατικού Στρατού όταν κορυφώθηκε η σύγκρουση. Στάλθηκε στην Πολωνία σε σχολή αξιωματικών αλλά δεν πρόλαβε να επιστρέψει γιατί στο μεταξύ ο εμφύλιος τέλειωσε. Κι αυτός βρέθηκε στην προσφυγιά.

Πριν αρκετά χρόνια πούλησε το σπίτι του στο χωριό Μπελογιάννης και γύρισε στην Ελλάδα. Αλλά δεν μπόρεσε να μείνει. Γύρισε πάλι πίσω και ξαναγόρασε το ίδιο σπίτι.

Αρνείται να μιλήσει για το παρελθόν. Είναι επιφυλακτικός απέναντι σε όλους. Γράφει στίχους αλλά αρνείται να τους απαγγείλει μπροστά στην κάμερα. Είναι επικριτικός για όλους, αλλά όχι παραδομένος.

Ο Ζήσης παντρεύτηκε στην Ουγγαρία, απόχτησε παιδιά κι εγγόνια. Θα μείνει για πάντα εκεί. Δηλώνει Σλαβομακεδόνας. Κάθε χρόνο, την επέτειο της 25ης Μαρτίου υψώνει στο σπίτι του την Ελληνική σημαία και την υποστέλλει στις 28 Οκτωβρίου.

Ο Νίκος δεν έχει πια κανέναν συγγενή. Μένει μόνος. Περιδιαβαίνει το νεκροταφείο του χωριού όπου είναι θαμμένοι οι συγγενείς του. Τελευταία η γυναίκα του.

Βλέπει τους τάφους των παλιών του συντρόφων που θέλησαν στο μακρινό ταξίδι να τους συντροφεύει ένα κόκκινο αστέρι, το σύμβολο της ιδεολογίας τους. Κάποιο με τη βία προσπάθησαν να το αφαιρέσουν. Τα σημάδια της βεβήλωσης εμφανή. «Μα γιατί, αναρωτιέται ο Νίκος, τι τους φταίει;»

Ο σιδηροδρομικός σταθμός όπου ο Θωμάς περίμενε τη Ρόζα.

Ο σιδηροδρομικός σταθμός όπου ο Θωμάς περίμενε τη Ρόζα. Στο κέντρο της φωτογραφίας ο Νίκος.

Του ζήτησα να «παίξει» το ρόλο του Θωμά που περιμένει στο σταθμό τη Ρόζα. Το έκανε χωρίς αντίρρηση. Ίσως γιατί ο καθένας περίμενε μια Ρόζα. Μια ωραία γυναίκα ως το όραμα ενός κόσμου διαφορετικού. Που δεν ήρθε.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ

Δεν δημοσιεύω την σκηνοθετική προσέγγιση, όπως κατατέθηκε στο ΕΚΚ, καθώς μετά την απόρριψη της πρότασης και την έλλειψη χρηματοδότησης αναγκαστικά θα αλλάξει – στο βαθμό βέβαια που γίνει κατορθωτό να ολοκληρωθεί η ταινία και αποφευχθεί ο δεύτερος θάνατος της Ρόζας.

Advertisements

2 responses to “Ο δεύτερος θάνατος της Ρόζας

  1. Παράθεμα: Ο “ΓΡΑΜΜΟΣ” ΣΤΗ ΧΑΛΚΙΔΑ « Νικος Θεοδοσιου·

  2. Παράθεμα: “Περιμένοντας τη Ρόζα” | NIKOS THEODOSIOU·

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s