Η ταινία που ποτέ δεν θα βρεθεί

Αφίσα της πρωτότυπης ταινίας No other wooman

Αφίσα της αμερικάνικης ταινίας No other woman η οποία "ελληνοποιήθηκε" και προβλήθηκε με τον τίτλο "Το όνειρον του γλύπτου".

«Στην ελληνική φιλμογραφία υπάρχει μια ταινία με τίτλο «Το όνειρον του γλύπτου» γυρισμένη το 1930.

Μέχρι σήμερα δεν έχει βρεθεί καμία κόπια της ταινίας και η Ταινιοθήκη της Ελλάδας την αναζητά. Την έχει αναρτήσει στον κατάλογο των 450 σημαντικότερων ταινιών της παγκόσμιας κινηματογραφικής κληρονομίας που αναζητούνται από όλες τις ταινιοθήκες του κόσμου. Κι όχι άδικα.

Πρόκειται για μια μοναδική ταινία, γυρισμένη στην Ελλάδα και την Αμερική και στην οποία φαίνεται να συμπρωταγωνιστούν η μεγάλη βεντέτα του βωβού κινηματογράφου Dolores del Rio και η Γεωργία Βασιλειάδου! Το σίγουρο όμως είναι ότι ούτε η Ταινιοθήκη της Ελλάδας ούτε κανένας άλλος συλλέκτης δεν θα τη βρουν ποτέ…»

Ολόκληρη η ιστορία δημοσιεύεται στο τελευταίο τεύχος του περιοδικού ΜΟΤΕΡ που εκδίδει το Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου. Μπορείτε όμως να την διαβάσετε κι εδώ (μετά το τέλος αυτού του σημειώματος) ή να το δείτε όπως είναι δημοσιευμένο στο περιοδικό σε μορφή pdf κάνοντας κλικ  εδώ

Ολόκληρο το περιοδικό είναι διαθέσιμο σε ηλεκτρονική μορφή στην ιστοσελίδα του ΕΚΚ http://www.gfc.gr/

«ΟΝΕΙΡΟ ΓΛΥΠΤΟΥ» ΑΠΑΤΗΛΟ!

Η ταινία που ποτέ δεν θα βρεθεί

Του Νίκου Θεοδοσίου

Στην ελληνική φιλμογραφία υπάρχει μια ταινία με τίτλο «Το όνειρον του γλύπτου» γυρισμένη το 1930. Κάποιοι, που δεν πιστεύουν ότι οι γλύπτες μπορεί να ονειρεύονται,  την αναφέρουν και ως «Όνειρο του γλυπτού». Κάποιοι άλλοι, της προσθέτουν και τον εναλλακτικό τίτλο  «Πυγμαλίων και Γαλάτεια». Με αυτούς τους δυο τίτλους εμφανίζεται και στο  μεγάλο ιντερνετικό λεξικό Internet Movie Database.

Μέχρι σήμερα δεν έχει βρεθεί καμία κόπια της ταινίας και η Ταινιοθήκη της Ελλάδας την αναζητά. Την έχει αναρτήσει στον κατάλογο των 450 σημαντικότερων ταινιών της παγκόσμιας κινηματογραφικής κληρονομίας που αναζητούνται από όλες τις ταινιοθήκες του κόσμου. Κι όχι άδικα. Πρόκειται για μια μοναδική ταινία, γυρισμένη στην Ελλάδα και την Αμερική και στην οποία φαίνεται να συμπρωταγωνιστούν η μεγάλη βεντέτα του βωβού κινηματογράφου Dolores del Rio και η Γεωργία Βασιλειάδου!

Το σίγουρο όμως είναι ότι ούτε η Ταινιοθήκη της Ελλάδας ούτε κανένας άλλος συλλέκτης δεν θα τη βρουν ποτέ. Γιατί απλούστατα η «ελληνοαμερικάνικη» ταινία του «Ελληνοαμερικάνου» Λου ή Πώλ Τέλεγκαν (Παύλου Κυριακόπουλου) είναι μια ελληνική απάτη δια χειρός ενός Ούγγρου: του Ζόζεφ Χεπ!

Η ΤΑΙΝΙΑ, ΠΟΙΑ ΤΑΙΝΙΑ

Εφημερίδα ΣΚΡΙΠΤ 8 Απριλίου 1930

Εφημερίδα ΣΚΡΙΠΤ 8 Απριλίου 1930

Η πρώτη αναφορά για την συγκεκριμένη ταινία υπάρχει στις αθηναϊκές εφημερίδες της Τρίτης 8 Απριλίου 1930. Στην στήλη με τα κινηματογραφικά θεάματα διαβάζουμε:

ΣΠΛΕΝΤΙΤ. Το όνειρον του γλύπτου.

Την επόμενη μέρα η ταινία έχει εξαφανιστεί! Το ΣΠΛΕΝΤΙΤ τώρα παίζει την ταινία «Ριφ και Ραφ, αεροπόροι».Το «Όνειρο του γλύπτη» δεν ξαναεμφανίζεται ποτέ και πουθενά αλού στην ελληνική επικράτεια. Ούτε φυσικά στο εξωτερικό. Τι έχει συμβεί και χάθηκε για πάντα «το καλύτερο ελληνικό φίλμ», όπως ισχυρίζεται η Ίρις Σκαραβαίου και μάλλον όχι άδικα; Και μάλιστα μια ταινία «που θα μπορούσε να παιχτή στο εξωτερικό χωρίς να ρεζιλευτούμε»;

Το νήμα της λύσης του μυστηρίου δίνει και πάλι η Ίρις Σκαραβαίου μέσα από τη στήλη της φιλμοκριτικής που κρατάει στο περιοδικό «Πρωτοπορία» την εποχή εκείνη: η συγκεκριμένη ταινία παίχτηκε μόνο σε μια προβολή «γιατί κάποια πράξη έπαθε μια σοβαρή βλάβη». Κι άλλη κόπια δεν υπήρχε! Ούτε δυνατότητα αντικατάστασης του καταστραφέντος τμήματος.

Πράγμα αδιανόητο για ελληνική ταινία δεδομένου ότι πρέπει να υπήρχε οπωσδήποτε το αρνητικό από το οποίο μπορούσαν να τυπωθούν πολλές κόπιες. Όμως το «Όνειρο του γλύπτου» δεν ήταν ελληνική ταινία! Το Internet Movie Database τη συνδέει με την ταινία «No Other Woman», γυρισμένη στην Αμερική το 1928 σε σενάριο και σκηνοθεσία του Lou Tellegen. Με αυτήν άλλωστε ταυτίζεται όλο το καστ της ταινίας, πλην της Γεωργίας Βασιλειάδου.

Το ίδιο άλλωστε κάνει και η Elene Psoma στο βιβλίο της Filmland Griechenland – Terra incognita. Griechische Filmgeschichte zwischen Politik, Gesellschaft und internationalen Impulsen που εκδόθηκε στο Βερολίνο.  Στις πρόσθετες πληροφορίες που παρέχει η Ίρις Σκαραβαίου, και πιθανόν η μόνη κριτικός που πρόλαβε και την είδε, αναφέρει ότι η ταινία γυρίστηκε στην Αμερική και μόνο ένας πρόλογος, μικρής διάρκειας,  πιθανόν κάποιο πεντάλεπτο, γυρίστηκε στην Αθήνα από τον Ζόζεφ Χέπ. Αυτό που δεν ήξερε ήταν ότι ο ελληνικός πρόλογος προστέθηκε σε μια ήδη έτοιμη, δυο χρόνια πριν, αμερικανική ταινία. Προφανώς εξαπατήθηκε από τους ελληνικούς τίτλους.

Την εποχή του βωβού κινηματογράφου υπήρχε η συνήθεια οι εισαγωγείς των ξένων ταινιών αλλά και οι μηχανικοί προβολής ακόμα να κάνουν παρεμβάσεις στις ταινίες και να προσφέρουν στους θεατές ένα διαφορετικό μοντάζ. Να προσαρμόζουν δηλαδή την ταινία στα γούστα των θεατών!  Στη συγκεκριμένη περίπτωση ο Ζόζεφ Χεπ έκανε κάτι πιο δημιουργικό: γύρισε έναν ελληνικό πρόλογο, αντικατέστησε τους αγγλικούς μεσότιτλους με ελληνικούς, ελληνοποίησε τον Λου Τέλλεγκεν δίνοντάς του το όνομα «Παύλος Κυριακόπουλος» και έφτιαξε μια νέα ταινία!

Είναι βέβαια άγνωστο αν η πρωτοβουλία ανήκε στον Χεπ ή κάποιον άλλο. Πάντως ο Χεπ διατηρούσε μαζί με τον Νόβακ εργαστήριο στο οποίο κατασκεύαζε ελληνικούς μεσότιτλους για τις ξένες ταινίες αλλά επίσης ήταν εξαίρετος οπερατέρ και ενίοτε σκηνοθέτης.

Το κίνητρο για να γίνει αυτή η λαθροχειρία πρέπει να ήταν η θορυβώδης άφιξη στην Αθήνα στις 4 Απριλίου 1930, πέντε μέρες δηλαδή πριν την πρεμιέρα του «Όνειρου του γλύπτου» χιλίων ελληνοαμερικανών της οργάνωσης ΑΧΕΠΑ. Το θέμα απασχόλησε για μέρες τα πρωτοσέλιδα των εφημερίδων. Οι ελληνοαμερικάνοι, που ήρθαν στην Ελλάδα για να «ψωνίσουν» νύφες, προκάλεσαν μεγάλη ταραχή όχι μόνο στο γυναικείο πληθυσμό που έβλεπε «γαμπρούς και δολάρια».

Το κλίμα λοιπόν ήταν κατάλληλο για την προβολή μιας ταινίας με πρωταγωνιστή τον πασίγνωστο στην Αμερική, ως ηθοποιό βέβαια,  Λου Τέλλεγκεν για τον οποίο μάλιστα κυκλοφορούσε η φήμη ότι είχε κάποιες ελληνικές ρίζες.

ΛΙΓΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΛΟΥ ΤΕΛΕΓΚΕΝ

Ο Lou Tellegen σε θεατρική παράσταση το 1914

Ο Lou Tellegen σε θεατρική παράσταση το 1914

Ο Lou Tellegen, στην εποχή της δόξας του, εμφανιζόταν ως ένας διάσημος γάλλος, ολλανδικής καταγωγής, ηθοποιός. Κυρίως έκανε καριέρα στην Αμερική την εικοσαετία 1915 – 1934. Πρωταγωνίστησε σε πολλές ταινίες του βωβού κινηματογράφου και σκηνοθέτησε μερικές.

Ο Steve Frangos, που αρθογραφεί συστηματικά σήμερα στις ΗΠΑ για τους άγνωστους καλλιτέχνες ελληνικής καταγωγής, ισχυρίζεται ότι και ο Λου Τέλλεγκεν είναι Έλληνας. Τον ισχυρισμό του στηρίζει στο ανέκδοτο χειρόγραφο του Theodore P. Gianakoulis, The Greeks in the United States. Σε αυτό ο Gianakoulis υποστηρίζει, αλλά χωρίς να παρουσιάζει κανένα αποδεικτικό στοιχείο, ότι ο Lou Tellegen, γεννήθηκε στην Αθήνα το 1884 και ήταν παιδί του ευκατάστατου έλληνα στρατηγού Tellegathos Mouranos και της Ολλανδής χορεύτριας ισπανικής καταγωγής Άννας- Μαρία.

Θα ήταν ευχής έργον αν κάποιος έφερνε στοιχεία γι αυτόν τον στρατηγό γιατί η μέχρι τώρα αναζήτηση δεν απέδωσε καρπούς. Ούτε Τηλέγαθος βρέθηκε ούτε Μουράνος και πολύ περισσότερο ένας συνδυασμός των δυο «ελληνοπρεπών» αλλά όχι ελληνικών ονομάτων.

Ο ίδιος ο Lou Tellegen στην αυτοβιογραφία του Women Have Been Kind που κυκλοφόρησε το 1931, δεν αναφέρει τίποτα περί ελληνικής καταγωγής. Ισχυρίζεται ότι ονομάζεται Isidore Louis Bernard Edmon van Dommelen και είναι νόθο παιδί του Ολλανδού ευγενούς Isidor Louis Bernard Edmon Tellegen και της Anna Maria van Dommelen. Το ίδιο επαναλαμβάνει και το Ινστιτούτο Ολλανδικής Ιστορίας.

Είναι όμως βεβαιωμένο ότι στην αυτοβιογραφία του,  στην προσπάθεια να στήσει ένα προσωπικό μύθο, ο Lou Tellegen λέει πολλά ψέματα. Στα νεανικά του χρόνια, σύμφωνα με τα λεγόμενά του, είχε μια ζωή τυχοδιώκτη, σε Ρωσία, Πολωνία, Γερμανία, Βέλγιο πριν καταλήξει να γίνει βοηθός του μεγάλου γάλλου γλύπτη Auguste Rodin στο Παρίσι και στη συνέχεια εραστής της 66 χρονης Sarah Bernhardt (εκείνος 27), μέσω της οποίας καθιερώθηκε ως ηθοποιός.  Το 1915 εγκαταστάθηκε στην Αμερική, το 1918 πήρε την αμερικανική υπηκοότητα και το 1934 αυτοκτόνησε με φριχτό τρόπο.

Οι μοναδικές αναφορές περί ελληνικής καταγωγής  υπάρχουν σε κάποια δημοσιεύματα του αμερικανικού τύπου (για παράδειγμα στην The New York Times, June 18, 1911) όπου γίνεται λόγος για τον έλληνα στρατηγό πατέρα του και την Ολλανδή χορεύτρια μητέρα του αλλά χωρίς κανένα επιπλέον στοιχείο.

Δεν αποκλείεται και τα περί ελληνικής καταγωγής  να είναι στοιχεία  του νέφους που δημιουργούσε  πάντα γύρω από το πρόσωπό του και την ελληνοπρεπή κατατομή του που ήταν το βασικό στοιχείο της επιτυχίας του στο θέατρο και τις πλούσιες γυναίκες.

ΓΙΑ ΤΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΟΥ

Σε όλες τις βιογραφίες της ελληνίδας ηθοποιού αναφέρεται ότι η πρώτη της κινηματογραφική εμφάνιση είναι αυτή στην ταινία «Το όνειρο του γλύπτου». Είναι όμως αλήθεια;

Η μόνη αναφορά που βρήκαμε γι αυτό το γεγονός είναι στο άρθρο της Ίρις Σκαραβαίου στο περιοδικό «Πρωτοπορία» του 1930,  για το οποίο έγινε ήδη λόγος, με τον εξής τρόπο: «Η πρωταγωνίστρια του προλόγου Δις Βασιλειάδου δεν είναι κακή στη σύντομη εμφάνισή της, σαν ερασιτέχνιδα που είναι και που ατενίζει το φακό για πρώτη φορά».

Σε αυτό έχουμε να παρατηρήσουμε τα εξής: Η αρθρογράφος δεν μας δίνει το μικρό όνομα της ηθοποιού. Περιορίζεται στο επίθετο. Την εποχή εκείνη η Γεωργία Βασιλειάδου είναι ήδη 33 ετών και μόνο δεσποινίς δεν μπορεί να χαρακτηριστεί. Επίσης πως μπορεί να χαρακτηριστεί ως «ερασιτέχνης» μια επαγγελματίας ηθοποιός με ήδη δωδεκαετή παρουσία στο θέατρο; (Πρωτοεμφανίστηκε το 1918 και είχε συνεργαστεί  με τους μεγαλύτερους θιάσους της εποχής, όπως της Κυβέλης, της Μαρίκας Κοτοπούλη και του Δημήτρη Μυράτ).

Μήπως είναι κι αυτό άλλος ένας μύθος;

Όσο για την μισοκατεστραμένη κόπια του «No Other Woman»  ή για την ακρίβεια στην ελληνική εκδοχή της ως «Όνειρο  του γλύπτου», μάλλον πρέπει να βρίσκεται στο υπέδαφος του Περιστερίου. Εκεί ήταν η χωματερή των Αθηνών τότε.

Πηγές:

  • Γιάννης Σολδάτος, Ιστορία του Ελληνικού Κινηματογράφου, 4ος τόμος, Ντοκουμέντα 1900-1970.
  • Lou Tellegen, Women have been kind; the memoirs of Lou Tellegen, New York, The Vanguard press, 1931.
  • Steve Frangos,  Lou Tellegen: The Lost Greek Matinee Idol
  • Elene Psoma, Filmland Griechenland – Terra incognita : griechische Filmgeschichte zwischen Politik, Gesellschaft und internationalen Impulsen, Logos Verlag Berlin, 2008.
  • Εφημερίδες: The New York Times, ΣΚΡΙΠΤ, Εμπρός

One response to “Η ταινία που ποτέ δεν θα βρεθεί

  1. Παράθεμα: ΔΙΠΛΗ ΘΥΣΙΑ, ΔΙΠΛΗ ΑΠΑΤΗ; | NIKOS THEODOSIOU·

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s