ΟΙ ΔΡΑΠΕΤΕΣ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ

Όταν γράφονται σήμερα λογοτεχνικά βιβλία που έχουν θέμα τα πιο δραματικά γεγονότα της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας, κυρίως του Εμφυλίου (1946-49) περιμένει κανείς ότι θα είναι απαλλαγμένα από τα στερεότυπα του παρελθόντος, τα προπαγανδιστικά χαλκεύματα του ψυχρού πολέμου και θα στηρίζονται στη σύγχρονη ιστοριογραφία. Κι ένας λόγος παραπάνω όταν πρόκειται για βιβλία που απευθύνονται σε παιδιά.

Πρόσφατα κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Πατάκη το νέο βιβλίο της Λίτσας Ψαραύτη «Οι δραπέτες του καστρόπυργου» που έχει θέμα το διαβόητο «παιδομάζωμα» της εποχής του Εμφυλίου μέσα από τα μάτια ενός δεκαπεντάχρονου αγοριού που απήχθη από τους αντάρτες του Δημοκρατικού Στρατού αλλά κατάφερε να δραπετεύσει και να επιστρέψει «στην ελευθερία και στην Ελλάδα».

Το βιβλίο παρουσιάζεται σαν ένα «μυθιστόρημα που ζωντανεύει τα γεγονότα με γνώση και ευαισθησία, ανατέμνει ψυχές και εποχές…». Αν οι λέξεις είχαν ακριβώς το αντίθετο νόημα θα κατέγραφαν με ακρίβεια το περιεχόμενό.

Βοηθός στην κριτική αποτίμηση του έργου της κ. Ψαραύτη δεν θα μπορούσε παρά να είναι το «κορυφαίο» έργο της σχετικής αντιδραστικής φιλολογίας ή παραφιλολογίας: «Γυρισμός στη Γαλάζια Ελλάδα», μυθιστόρημα αγνώστου συγγραφέα αλλά πασίγνωστου εκδότη, της ΖΩΗΣ. Πρωτοκυκλοφόρησε το 1951 αλλά γνώρισε πάμπολλες εκδόσεις από τότε. Ας τονιστεί όμως από την αρχή ότι το βιβλίο της κ. Ψαραύτη δεν αποτελεί αντιγραφή ή διασκευή του βιβλίου της ΖΩΗΣ. Είναι πρωτότυπο και λέει ότι στηρίζεται σε ζωντανές μαρτυρίες. Οι συγκρίσεις όμως είναι αναπόφευκτες.

Βασικές ομοιότητες και διαφορές

Και στα δυο βιβλία ο βασικός μύθος είναι η βίαιη αρπαγή παιδιών από την Ελλάδα το 1948 και η μεταφορά τους στις «γειτονικές Λαϊκές Δημοκρατίες». Στο βιβλίο της κ. Ψαραύτη δεν υπάρχει πουθενά αναφορά στη λέξη «παιδομάζωμα». Αλλά υπάρχει μια προσθήκη που δεν υπάρχει στην έκδοση της ΖΩΗΣ: η αναφορά στις Παιδουπόλεις της Φρειδερίκης που παρουσιάζονται σαν η άλλη όψη του νομίσματος. Μόνο που στις τελευταίες τα παιδιά πηγαίνουν εθελοντικά, η διαμονή είναι υπέροχη κι άμα θέλουν να φύγουν το κάνουν ελεύθερα. Δεν ισχύει το ίδιο με τα στρατόπεδα των κομμουνιστών όπου τα παιδιά υποσιτίζονται, βασανίζονται και αναγκάζονται να δραπετεύσουν.

Και στα δυο μυθιστορήματα τα παιδιά που δραπετεύουν είναι δυο. Δυο αγόρια στην παλιά ιστορία, ένα αγόρι κι η αδελφή του στη νεώτερη. Το κορίτσι όμως κρύβει το φύλο της κι εμφανίζεται σαν αγόρι. Πρωταγωνιστές και στα δυο βιβλία είναι τα μεγάλα αγόρια που έχουν την ίδια ακριβώς ηλικία, είναι 15 ετών.

Η απαγωγή των παιδιών γίνεται μιαν άνοιξη (του 1948) αλλά που κάνει ακόμα πολύ κρύο, μήνα Μάρτη στο παλιό βιβλίο, μήνα Μάη στο νέο. Η δραπέτευση από το στρατόπεδο συγκέντρωσης και στα δυο βιβλία γίνεται βράδυ Κυριακής προς Δευτέρα!

Στην παλιά έκδοση τα παιδιά μεταφέρονται σε στρατόπεδο συγκέντρωσης στη Γιουγκοσλαβία. Είναι η εποχή της κομμουνιστικής απειλής εκ βορρά και είναι φυσικό η ελληνική προπαγάνδα να θέλει να ρίξει πολύ δηλητήριο στον βόρειο γείτονα. Στη νέα εκδοχή, κι αφού οι Σέρβοι θεωρούνται πλέον «αδέρφια», τα παιδιά μεταφέρονται στην Αλβανία και οι κακοί είναι οι Αλβανοί. Η αναφορά στη συγκεκριμένη εθνότητα φαίνεται να ταιριάζει απόλυτα και ενισχύει τον σύγχρονο μύθο των «εγκληματιών Αλβανών».

Μετά τις γενικές αναφορές ας περάσουμε στις πιο ειδικές.

Ξεκινάμε με τις πρώτες φήμες ότι οι αντάρτες αρχίζουν να μαζεύουν παιδιά.

Μια φοβερή φήμη άρχισε να σέρνεται ύπουλα από σπίτι σε σπίτι και να μας γεμίζει φόβο και απελπισία. (Ψαραύτη σ. 121)

Εδώ και αρκετό καιρό κυκλοφορούσε μυστικά η τρομερή πληροφορία ότι για την καταπληγωμένη Ελλάδα είχε ξαναζωντανέψει πάλι μια απαίσια ιστορική σελίδα της τουρκικής σκλαβιάς (…) το τρομερό «παιδομάζωμα» (ΖΩΗ σ. 5)

Αν νομίζετε ότι επειδή κ. Ψαραύτη δεν χρησιμοποιεί τον όρο «παιδομάζωμα» ξεχνά τους Τούρκους, κάνετε λάθος.

Θα τους γεμίσουν τα μυαλά τους με τις ιδέες και τα πιστεύω τους… όπως τότε που έπαιρναν οι Τούρκοι τα Ελληνόπουλα… (Ψαραύτη σ.124)

Περνάμε στην περιγραφή της ατμόσφαιρας στο χωριό όταν οι αντάρτες έρχονται να πάρουν τα παιδιά:

Ένας γοερός θρήνος είχε ξεσπάσει σ όλο το χωριό. Δεν υπήρχε σπίτι που να μην είχε παιδί, εγγόνι, ανήψι από τριών ως δεκατεσσάρων χρονών και να μην κλαίει για τα παιδιά που θα σκόρπιζαν στους πέντε ανέμους. (Ψαραύτη σ. 125)

Σκηνές που σπαράζουν την καρδιά κι εκείνου ακόμη του ανθρώπου, που θα του είχαν απομείνει μερικά απομεινάρια ανθρωπισμού, ξετυλίγονταν μέσα σε κάθε σπίτι. (ΖΩΗ σ. 11)

Και στα δυο βιβλία βασικός στόχος των απαγωγέων είναι η πλύση εγκεφάλου των νεαρών ελληνόπουλων. Κι αυτή γίνεται όχι από έλληνες αλλά από ξένους. Αλβανούς που μιλούν Ελληνικά, στην Ψαραύτη, Σέρβους που μιλούν σέρβικα αλλά που στο μεταξύ έχουν υποχρεώσει δια της βίας τα παιδιά να μάθουν σέρβικα, στην περίπτωση της ΖΩΗΣ.

Έμαθα ότι θα μας γέμιζε τα κεφάλια με ψέματα και μίσος για την πατρίδα μας. (Ψαραύτη σ. 130)

Εκεί όμως που η τραγωδία των δύστυχων παιδιών αποκορυφώθηκε, ήταν όταν, έπειτα από λίγες μέρες μετά από την εγκατάστασή τους, άρχισε η διαβόητη «διαφώτιση» που θα προετοίμαζε τον αργό ψυχικό θάνατο σε εκατοντάδες και χιλιάδες παιδιά. (ΖΩΗ σ. 36)

Σκοπός τους όμως ήταν να μας πάρουν από τους γονείς μας και να μας κάμουν κομμουνιστές και όταν γυρίσουμε πίσω, ν αγωνιστούμε για να γίνει κι η Ελλάδα κομμουνιστική. (Ψαραύτη σ. 135)

Η κ. Ψαραύτη εμπλουτίζει το δικό της βιβλίο με ένα μεγάλο φλας μπακ προκειμένου να περιγράψει τις αιτίες του εμφύλιου σπαραγμού. Προκειμένου βέβαια να υποστηρίξει την μισαλλόδοξη ιστορία της καταφεύγει σε εκπληκτικούς ιστορικούς ακροβατισμούς χρησιμοποιώντας πλήθος ανακρίβειες. Ας μείνουμε στα πιο χοντρά. Πως νομίζετε ότι ξεκίνησαν τα γεγονότα του Δεκέμβρη του 44 στην Αθήνα;

«Η αστυνομία φοβήθηκε μήπως γίνουν ταραχές και άρχισε να πυροβολεί. Έπεσαν κορμιά στους δρόμους». (Ψαραύτη σ. 62)

Η αστυνομία δηλαδή έκανε ταραχές για να μην γίνουν ταραχές! Κανείς ιστορικός μέχρι τώρα δεν διερεύνησε αυτή την εκδοχή! Η συνέχεια όμως της αφήγησης των Δεκεμβριανών είναι επίσης το ίδιο ιστορικά «τεκμηριωμένη». Μέχρι τις 4 του Δεκέμβρη οι δυνάμεις του ΕΛΑΣ κατέλαβαν όλα τα αστυνομικά τμήματα και τα τμήματα χωροφυλακής και «δεν άφησαν κανέναν ζωντανό». Τελικά, οι αντάρτες ηττημένοι (από ποιους, αφού τους έσφαξαν όλους;), έφυγαν παίρνοντας μαζί τους χιλιάδες ομήρους από τους οποίους «οι περισσότεροι πέθαναν στο δρόμο». Αυτή την ακραία εκδοχή, της καταδικαστέας και από τους ίδιους ενέργειας του ΚΚΕ να συλλάβει ομήρους, ούτε τα πιο δεξιά κείμενα έχουν προβάλει μέχρι τώρα.

Πιθανόν όμως οι ιστορικές ανακρίβειες της κ. Ψαραύτη να οφείλονται στη βιασύνη της να ολοκληρώσει το βιβλίο, τώρα που το θέμα του Εμφυλίου είναι και πάλι στην επικαιρότητα (βλέπε την ταινία του Π. Βούλγαρη) και δεν είχε χρόνο να βρει την αναγκαία ιστορική τεκμηρίωση. Άλλωστε αυτή η βιασύνη φαίνεται.

Παράδειγμα: Στην αρχή του βιβλίου λέει ότι τις ημέρες του παιδομαζώματος «ο καιρός ήταν ακόμα κρύος στα μέρη μας, κι έπεφτε βροχή όλη μέρα». (Η αντίστοιχη αναφορά σο βιβλίο της ΖΩΗΣ: Ήταν μια παγωμένη νύχτα του Μαρτίου. Η άνοιξη δεν είχε φθάσει ακόμη στη Βόρειο Ελλάδα.) Εκατό σελίδες αργότερα έχει ξεχάσει τι έχει γράψει πριν και περιγράφει ότι όλα ήταν «χαρά Θεού». «Τα δέντρα άνθισαν, ο αέρας μύριζε ρετσίνι και κυπαρισσόμηλο. Τα ζουζούνια, οι πεταλούδες, οι χρυσόμυγες, ακόμα και τα σκουλήκια βγήκαν σεργιάνι».

Ολοκληρώνοντας ας θίξουμε το θέμα της «ευαισθησίας», πέρα από αυτό της γνώσης, που υποτίθεται χαρακτηρίζει το βιβλίο. Στη σ.136 κάνει εκτεταμένη αναφορά σε κάποιο αγόρι με το όνομα Τσάκος στο στρατόπεδο στην Αλβανία το οποίο προσπάθησε να βιάσει την αδελφή του όχι επειδή κατάλαβε ότι ήταν κορίτσι αλλά επειδή τη νόμιζε αγόρι! Φαντάζομαι τους γονείς δεκάχρονων που θα ρωτάνε τους γονείς τους τι ακριβώς ήθελε να κάνει ο «ανώμαλος» Τσάκος στην αδελφή του ήρωά μας.

Στο τεράστιο σε όγκο βιβλίο του Γεωργίου Χ. Μανούκα με τίτλο «Παιδομάζωμα» δεν αναφέρεται κανένα τέτοιο περιστατικό. Ο Γ.Χ Μανούκας αυτοπροσδιορίζεται ως Γενικός Επιθεωρητής του Παιδομαζώματος, μεταμεληθείς κομμουνιστής και στο βιβλίο του έχει συγκεντρώσει οτιδήποτε μπορεί να επιβαρύνει τους πρώην συντρόφους του. Αυτό, πως του ξέφυγε;

Το αστείο ή τραγικό είναι ότι ο Γεώργιος Χ. Μανούκας αναφέρεται κι αυτός σε ένα παιδί με όνομα Τσάκος, μόνο που αυτό χαρακτηρίζεται ήρωας γιατί κατάφερε να δραπετεύσει και να επιστρέψει στην Ελλάδα!

Δυστυχώς η επιστροφή του ήρωα της Ψαραύτη στην Ελλάδα συνοδεύεται από την καταστροφή του ονείρου του. Αυτό το όνειρο που ζέσταινε την καρδιά του όλους τους δύσκολους μήνες που ήταν κρατούμενος των κομμουνιστών.

«Το όνειρο που τόσο καιρό ζέσταινε την καρδιά μου χάθηκε, μαζί με τόσα άλλα που είχε σκορπίσει ο πόλεμος», λέει στη σελίδα 173.

Ποιο ήταν αυτό το όνειρο; Μήπως κάποιο μεγάλο ιδανικό για την πατρίδα, την θρησκεία, την οικογένεια; Μπα. Το όνειρο που ζέσταινα την καρδιά του μικρού παιδιού ήταν ένας τενεκές χρυσές λίρες! Λεπτομέρειες στο βιβλίο.

Η δεξιά, αντιδραστική τοποθέτηση της κ. Ψαραύτη στα ζητήματα του Εμφυλίου, έχει βαθειά ρίζα. Η ίδια προβάλλει με κάθε ευκαιρία το γεγονός ότι είναι μέλος της Εθνικής Εταιρίας Ελλήνων Λογοτεχνών. Κατά ένα περίεργο τρόπο αυτή η ιδιότητα έχει αφαιρεθεί από το τελευταίο της βιβλίο.

Η Εθνική Εταιρία Ελλήνων Λογοτεχνών δημιουργήθηκε το 1948, τη χρονιά που διαδραματίζεται η ιστορία του βιβλίου της, ύστερα από διάσπαση της Εταιρίας Ελλήνων Λογοτεχνών. Η ιδεολογική ταυτότητα αυτής της νέας «εθνικόφρονος» συσπείρωσης δεξιών και κεντρώων λογοτεχνών ενάντια στους αριστερούς της ΕΕΛ παρουσιάζεται με τη διακήρυξή τους που δημοσιεύεται στις 01/07/1948 στο περιοδικό «Νέα Εστία»:

[…] Οι υπογραφόμενοι λογοτέχνες διακηρύσσουν πως η ανταρσία , που σήμερα αιματοκυλίζει τον τόπο , είναι ένας αντεθνικός αγώνας που υποδαυλίζεται από ξένους και από τους ίδιους ξένους συντηρείται. Κάθε αληθινός Έλληνας έχει χρέος να πάρει απέναντί της αυτή τη σαφή στάση. Πράξεις σαν το παιδομάζωμα , την αρπαγή γυναικών και το σταύρωμα των ιερωμένων , βρίσκεται σε βαθιάν αντίθεση με τις ευγενικές παραδόσεις της φυλής μας . […]

Αυτό ακριβώς είναι και το ιδεολογικό υπόβαθρο του βιβλίου της κ. Ψαραύτη. Εξήντα χρόνια μετά.

Ερώτημα: αυτό είναι βιβλίο για παιδιά; Είναι δυνατόν να διαπαιδαγωγούν τα παιδιά μας βρυκολακιασμένες ιστορίες;

Ευτυχώς που γι αυτή την ιστορική περίοδο έχουν ασχοληθεί σημαντικοί συγγραφείς παιδικών βιβλίων όπως η Άλκη Ζέη και η Ζωρζ Σαρρή.

Σημείωση: οι παραπομπές στο βιβλίο «Γυρισμός στη Γαλάζια Ελλάδα» γίνονται από την πρώτη έκδοση του 1951.

Το βιβλίο της κ. Ψαραύτη στον δικτυακό τόπο των εκδόσεων Πατάκη.

Η ζωντανή μαρτυρία ενός παιδιού του «παιδομαζώματος» στην ταινία μου «Γράμμος, μαγικές εικόνες»


Βρετανικά κινηματογραφικά ντοκουμέντα από το παιδομάζωμα της Φρειδερίκης

Advertisements

5 responses to “ΟΙ ΔΡΑΠΕΤΕΣ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ

    • σελ. 110
      Έριξαν πολλά (κιβώτια με χρυσές λίρες) τότε οι Εγγλέζοι με τα αλεξίπτωτα στον ΕΔΕΣ του Ζέρβα, μπορεί να ήταν και από κείνα που λένε ότι εριξαν και στους Εαμίτες της Αντίστασης.

  1. Ρε Θεοδοσιου’ τι αμετανοητος κουμουνισταρας εισαι εσυ;
    Τωρα αν μου πεις οτι εισαι και γΚυμπραιος!
    Σπολατη σου.

  2. Reblogged this on NIKOS THEODOSIOU and commented:

    Επειδή τώρα φούτωσε πάλι η κουβέντα για το «παιδομάζωμα» σκέφτηκα να κάνω reblog αυτό το κείμενο διότι πιστευώ ότι το τελευταίο βιβλίο της κ. Ψαραύτη ενδείκνυται για τη «διάπλαση των παίδων» από τη Χρυσή Αυγή.

  3. Στον δικτυακό τόπο http://www.elkosmos.gr/2011-11-29-16-11-20/politismos/ekdoseis/12430-2013-03-03-00-20-20.html
    εμφανίστηκε το παρακάτω κείμενο

    Ένα βιβλίο για μικρούς και μεγάλους που εκνεύρισε την αριστερά
    Κυριακή, 03 Μάρτιος 2013 02:17
    Είναι πολυβραβευμένη. Η συγγραφέας Λίτσα Ψαραύτη, γράφει βιβλία για εφήβους, που μακάρι να τα διάβαζαν και οι μεγαλύτεροι. Δεν φοβάται, μάλιστα, να αγγίξει θέματα που «καίνε» και ενοχλούν, κυρίως την αριστερά. Το βιβλίο της «Οι δραπέτες του καστρόπυργου» (Πατάκης, Αθήνα 2010), έχει ενοχλήσει πολύ την αριστερά. Διότι, αναφέρεται στον συμμοριτοπόλεμο και λέει τα πράγματα ΟΠΩΣ ΕΓΙΝΑΝ. Μιλάει για το παιδομάζωμα, λέξη που η αριστερά είχε πρόσφατα το θράσος να αναφέρει, ζητώντας από κοινοβουλευτικά κόμματα να μην μιλούν στα παιδιά. Κάτι που το ΚΚΕ, κάνει εδώ και δεκαετίες, με περισσή σπουδή… Στο προαναφερόμενο μυθιστόρημά της λοιπόν, η Λίτσα Ψαραύτη μιλάει για δύο παιδιά τα οποία ο Δημοκρατικός Στρατός μεταφέρει δια της βίας μαζί με άλλα στην Αλβανία και τα οποία καταφέρνουν στο τέλος να δραπετεύσουν και να γυρίσουν στην πατρίδα.
    Φυσικά, υπάρχει πολεμική εναντίον του βιβλίου, «διακριτική» βέβαια, διότι η συγγραφέας απολαμβάνει μεγάλου σεβασμού. Αλλά, αυτό δεν εμποδίζει τα ύπουλα χτυπήματα, ειδικά στο διαδίκτυο, αν και η συγγραφέας, προφανώς για να αποφύγει αντιπαραθέσεις, δεν χρησιμοποιεί τη λέξη «παιδομάζωμα». Διαβάστε αριστερή κριτική: «Βοηθός στην κριτική αποτίμηση του έργου της κ. Ψαραύτη δεν θα μπορούσε παρά να είναι το ‘κορυφαίο’ έργο της σχετικής αντιδραστικής φιλολογίας ή παραφιλολογίας: ‘Γυρισμός στη Γαλάζια Ελλάδα’, μυθιστόρημα αγνώστου συγγραφέα αλλά πασίγνωστου εκδότη, της ΖΩΗΣ. Πρωτοκυκλοφόρησε το 1951 αλλά γνώρισε πάμπολλες εκδόσεις από τότε. Ας τονιστεί όμως από την αρχή ότι το βιβλίο της κ. Ψαραύτη δεν αποτελεί αντιγραφή ή διασκευή του βιβλίου της ΖΩΗΣ. Είναι πρωτότυπο και λέει ότι στηρίζεται σε ζωντανές μαρτυρίες. Οι συγκρίσεις όμως είναι αναπόφευκτες. Και στα δυο βιβλία ο βασικός μύθος είναι η βίαιη αρπαγή παιδιών από την Ελλάδα το 1948 και η μεταφορά τους στις ‘γειτονικές Λαϊκές Δημοκρατίες’. Στο βιβλίο της κ. Ψαραύτη δεν υπάρχει πουθενά αναφορά στη λέξη ‘παιδομάζωμα’. Αλλά υπάρχει μια προσθήκη που δεν υπάρχει στην έκδοση της ΖΩΗΣ: η αναφορά στις Παιδουπόλεις της Φρειδερίκης που παρουσιάζονται σαν η άλλη όψη του νομίσματος. Μόνο που στις τελευταίες τα παιδιά πηγαίνουν εθελοντικά, η διαμονή είναι υπέροχη κι άμα θέλουν να φύγουν το κάνουν ελεύθερα. Δεν ισχύει το ίδιο με τα στρατόπεδα των κομμουνιστών όπου τα παιδιά υποσιτίζονται, βασανίζονται και αναγκάζονται να δραπετεύσουν».

    Όμως, υπάρχει και ένα συμπέρασμα από όλη αυτή την ιστορία γενικότερα, που αφορά στους συγγραφείς οι αφηγήσεις των οποίων ανατρέπουν τις ψευτιές της αριστεράς ή δεν ταυτίζονται με τις αξιώσεις τους. Τελικά, υπάρχουν πολλά και όλα ΔΙΑΚΕΚΡΙΜΕΝΑ κείμενα, για τους πατριώτες. Είτε αυτό είναι το «Ορθοκωστά» του Βαλτινού, είτε ο «Αγαπημένος των θεών» για τον Κίτσο Μαλτέζο από τον Πέτρο Μακρή- είτε, είτε…

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s