ΜΙΑ ΤΑΙΝΙΑ ΦΑΝΤΑΣΜΑ ΓΙΑ ΕΝΑ ΦΑΝΤΑΣΜΑ

 Fantasma_03

Ένα μυστήριο 40 χρόνων

«Ακόμα πιθανολογείται ότι το καλοκαίρι του 1973 με το πρόσχημα το γύρισμα κινηματογραφικής ταινίας με πρωταγωνιστή τον αμερικανό (Βρετανός ήταν) ηθοποιό Πήτερ Σέλλερς, οι τουρκικές μυστικές υπηρεσίες είχαν προβεί στην κινηματογράφηση ακτών τόσο ανατολικά, όσο και δυτικά της πόλης της Κερύνειας. Ακόμη είχαν προβεί σε βυθοσκοπήσεις της θαλάσσιας περιοχής και έλεγχο των ναυτικών δυνάμεων που στάθμευαν στο Κάστρο της Κερύνειας. Η συγκεκριμένη ταινία παρά το μεγάλο ποσό που δαπανήθηκε ποτέ δεν προβλήθηκε στις κινηματογραφικές αίθουσες…»

Πόρισμα της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής για το Φάκελο της Κύπρου, σελ. 111. Το περιεχόμενο του πορίσματος εγκρίθηκε από την ολομέλεια της Βουλής των Αντιπροσώπων στις 17 Μαρτίου 2011.

 

Το 2014 συμπληρώθηκαν σαράντα χρόνια από το γύρισμα της πιο μυστηριώδους ταινίας στην ιστορία του κινηματογράφου. Μια ταινία για την οποία δαπανήθηκαν πολλά χρήματα αλλά δεν βγήκε ποτέ στις κινηματογραφικές αίθουσες.

Πρόκειται για την ταινία Ghost in the noonday sun, στηριγμένη στο ομότιτλο βιβλίο για παιδιά 9-12 ετών του Sid Fleischman (1965). Σκηνοθέτης της ταινίας ήταν ο Peter Medak και βασικός πρωταγωνιστής ο διάσημος ηθοποιός Peter Sellers. Το καστ συμπλήρωναν ο Spike Milligan, ο Anthony Franciosa και άλλοι. Η ταινία, μια πειρατική κωμωδία εποχής, γυρίστηκε το δεύτερο εξάμηνο του 1973 στην Κύπρο και κανονικά θα έπρεπε να βγει στις αίθουσες το 1974.

Ghost_exofilloΜια φήμη, αρκετά διαδεδομένη, έλεγε ότι η ταινία δεν ολοκληρώθηκε ποτέ και γι αυτό δε βγήκε σε εμπορική διανομή. Η ταινία ολοκληρώθηκε αλλά κυκλοφόρησε μόνο σε κασέτες VHS και με καθυστέρηση δέκα χρόνων! Για την ακρίβεια κυκλοφόρησε το 1983 στην Αμερική και είκοσι χρόνια αργότερα στην Αγγλία! Πιθανόν να προβλήθηκε σε κάποιο καλωδιακό κανάλι στις ΗΠΑ. Γιατί άραγε;

Ποιοι ήταν οι λόγοι που κράτησαν τη ταινία μακριά από τους φανατικούς φίλους του διάσημου άγγλου ηθοποιού; «Διαφωνίες σχετικά με το μοντάζ και την παραγωγή» είναι οι αιτίες που την κράτησαν στα συρτάρια, ισχυρίζεται ο γιός του Michael Sellers  στο βιβλίο «PS I love You». Άλλοι μιλούν για καλλιτεχνική αποτυχία. «Εγώ ολοκλήρωσα τελικά την ταινία παρόλο που ήταν απαίσια», μου έγραψε ο Peter Medak.

Μπορεί όμως οι λόγοι να είναι και πολιτικοί, όπως λένε κάποιοι ειδικά στην Κύπρο; Κι αν είναι πολιτικοί, μπορεί αυτοί να συνδέονται με την απόβαση του τουρκικού στρατού και την κατοχή του ενός τρίτου της Κύπρου που συνεχίζεται μέχρι σήμερα; Το μυστήριο παραμένει.

Και το ακόμα πιο περίεργο είναι ότι ενώ υπάρχει μεγάλη ζήτηση για την ταινία από τους φανατικούς φίλους του Peter Sellers αυτή δεν έχει αναπαραχθεί σε σύγχρονο ψηφιακό φορμά όπως είναι το DVD. Γιατί άραγε; Ποιοί κατέχουν τα δικαιώματα της ταινίας;

Αν κρίνουμε ότι η κυκλοφορία μιας ταινίας υψηλού κόστους σε κασέτες VHS όσο μεγάλη κι αν είναι δεν μπορεί να καλύψει το κόστος παραγωγής γεννιέται το παρακάτω ερώτημα: Ποιοι είναι αυτοί οι παραγωγοί που ρίσκαραν εκατομμύρια δολάρια για μια ταινία και τα έχασαν χωρίς να προσπαθήσουν να τα πάρουν πίσω;

ΤΟ ΚΥΠΡΙΑΚΟ ΗΦΑΙΣΤΕΙΟ

Πρέπει να παραδεχτούμε από την αρχή ότι οι παραγωγοί της ταινίας ήταν εξαιρετικά ριψοκίνδυνοι άνθρωποι. Εκτός αν ήταν πολύ επιπόλαιοι. Κανένας σώφρων παραγωγός δεν θα ρίσκαρε να στήσει μια πολυέξοδη παραγωγή στην Κύπρο το 1973. Αν ήταν μάλιστα ένας άνθρωπος που διαβάζει εφημερίδες ή ακούει ειδήσεις στο ραδιόφωνο ή την τηλεόραση θα ήξερε ότι το συγκεκριμένο σημείο της Ανατολικής Μεσογείου ήταν εκείνη τη στιγμή το πιο θερμό σημείο της υφηλίου! Ένα ηφαίστειο που βρυχιόταν έτοιμο να εκραγεί!

Από το 1960 που η Κύπρος απόχτησε την ανεξαρτησία της από την Αγγλία (στο 90% περίπου του εδάφους της αφού το 10% παρέμεινε κάτω από αγγλική κυριαρχία ως στρατιωτικές βάσεις) τα εσωτερικά προβλήματα οξύνονταν μέρα με την ημέρα.

Η ειρηνική συνύπαρξη των δυο κοινοτήτων του νησιού, της ελληνικής (80% του πληθυσμού και της τουρκικής 20% ) υποδαυλίζονταν από κηρύγματα εθνικιστικού μίσους, την αυξανόμενη δράση εξτρεμιστικών ενόπλων ομάδων και ένα πλήθος μυστικών πρακτόρων. Οι ενδοκοινοτικές συγκρούσεις ήταν σχεδόν καθημερινό φαινόμενο και οι απειλές της Τουρκίας ήδη από το 1964 για ένοπλη επέμβαση στο νησί προκειμένου να υπερασπίσει του ομοεθνείς της πολλαπλασιάζονταν.

Αλλά και στο εσωτερικό της ελληνικής κοινότητας βρισκόταν σε εξέλιξη μια μεγάλη σύγκρουση. Ο Πρόεδρος της Κύπρου, ο αρχιεπίσκοπος Μακάριος, βρίσκονταν σε ευθεία αντιπαράθεση με το στρατηγό Γ. Γρίβα που αρνούταν την προοπτική ενός ανεξάρτητου κράτους γιατί ήταν φανατικός υποστηριχτής της ενσωμάτωσης της Κύπρου στην Ελλάδα. Για τον σκοπό αυτό ξαναδημιούργησε την παραστρατιωτική οργάνωση ΕΟΚΑ (αυτή με την οποία ηγήθηκε του αγώνα ενάντια στους άγγλους αποικιοκράτες) με την ονομασία τώρα ΕΟΚΑ Β και μια διαφορετική ιεράρχηση στους στόχους. Το 1973 προείχε η δολοφονία του Αρχιεπισκόπου, η κατάληψη της εξουσίας με πραξικόπημα και η μονομερής ανακήρυξη της ένωσης της Κύπρου με την Ελλάδα.

Ο Γρίβας είχε την υποστήριξη ενός μέρους τουλάχιστον των δικτατόρων της Αθήνας (κατέλαβαν την εξουσία το 1967 μέσα από ένα αμερικανοκίνητο πραξικόπημα) συνοδευόμενη από οικονομική και στρατιωτική βοήθεια. Αυτό όμως που ανησυχούσε περισσότερο τον Μακάριο ήταν το γεγονός ότι τόσο ο στρατός της Κύπρου (ονομάζονταν Εθνοφυλακή) όσο και η αστυνομία βρίσκονταν κάτω από τον έλεγχο της Χούντας των Αθηνών μέσω των ελλήνων αξιωματικών που βρίσκονταν στην ηγεσία τους. Γι αυτό τον Απρίλιο του 1973 δημιούργησε μια απόλυτη πιστή σε αυτόν μικτή στρατικοαστυνομική δύναμη που ονομάζονταν «Εφεδρικό».

Το «Εφεδρικό» κράτησε μια σκληρή στάση απέναντι στην παραστρατιωτική οργάνωση του Γρίβα κι έτσι η αντιπαράθεση οξύνθηκε με πολλά βίαια επεισόδια κι από τις δυο πλευρές. «Ήταν μια εφιαλτική περίοδος. Η Λευκωσία αναστατωνόταν κάθε νύχτα από τις εκρήξεις βομβών … Όλα έδειχναν, ότι η ελληνοκυπριακή κοινότητα όδευε προς τον εμφύλιο πόλεμο», γράφει ο έλληνας νομικός Μιχάλης Δεγλερής που συμμετέχει στην επιτροπή για τη λύση της κρίσης ανάμεσα στις δυο κοινότητες.

Ειδικά τον Ιούλιο του 1973, όπως μας είπε ο Σπύρος Παπαγεωργίου, ένας από πιο στενούς συνεργάτες του Γ. Γρίβα, «εγίνοντο σκέψεις και σχέδια εκτελέσεως υπουργών του Μακαρίου…». Ο Σ. Παπαγεωργίου στηρίζει τα λεγόμενά του σε ντοκουμέντα καθώς είναι ο κάτοχος του αρχείου της ΕΟΚΑ Β.

Στις 27 Ιουλίου οργανώνεται η απαγωγή του υπουργού Χρίστου Βάκη από την ΕΟΚΑ Β’ αλλά δεν εκτελείται. Όλο τον Αύγουστο οι κυπριακές εφημερίδες είναι γεμάτες με αναφορές για σχέδια δολοφονίας του Μακαρίου τα οποία βρίσκονται σε εξέλιξη.

Όπως αποκάλυψε ο Παπαγεωργίου δυο τουλάχιστον από τους συμβούλους του Γρίβα ήταν πράκτορες της ΣΙΑ άρα η δράση του δεν υπηρετούσε μόνο «πατριωτικά συμφέροντα» όπως αυτός τα εννοούσε. Σίγουρα εξυπηρετούσε τα ευρύτερα σχέδια των ΗΠΑ στην εύφλεκτη περιοχή της Μέσης Ανατολής.

Στις 12 Αυγούστου 1973 η Κυπριακή εφημερίδα «Φιλελεύθερος» γράφει στην πρώτη σελίδα ότι «…τα τουρκικά στρατεύματα ευρίσκονται εις πλήρη συναγερμόν και είναι έτοιμα να επέμβουν προς κατάληψιν της επαρχίας Κυρηνείας …» Φυσικό είναι σε συναγερμό να βρίσκονται οι ναυτικές και στρατιωτικές δυνάμεις της Κυπριακής Δημοκρατίας για να αποτρέψουν την εισβολή. Στην επαρχία της Κυρήνειας.

Στην περιοχή δηλαδή που έχει επιλεγεί να γίνουν σχεδόν όλα τα γυρίσματα της ταινίας με τον Peter Sellers! Εκεί που βρίσκεται ήδη ελλιμενισμένο το ξύλινο πλοίο που έχει μεταμορφωθεί σε παλιό πειρατικό και θα χρησιμοποιηθεί στα γυρίσματα. Εδώ είναι εγκατεστημένο το κινηματογραφικό συνεργείο.

Και μπορεί ένας ξένος (όπως οι παραγωγοί της ταινίας) να μη γνωρίζει με τέτοιες λεπτομέρειες την εσωτερική κατάσταση στην Κύπρο σίγουρα θα γνωρίζει τη διεθνή. Γιατί δεν είναι μόνο η Κύπρος ένα ηφαίστειο. Όλη η μέση Ανατολή ετοιμάζεται να εκραγεί. Την 15η Σεπτεμβρίου 1973 (ημερομηνία που συμπίπτει με την έναρξη των γυρισμάτων) έχουν επιλέξει οι στρατηγοί της Αιγύπτου να ξεκινήσει η μεγάλη επίθεση της Αιγύπτου ενάντια στο Ισραήλ για την ανακατάληψη της ερήμου του Σινά.

Τελικά η επίθεση των Αράβων (Αιγύπτου και Συρίας) εκδηλώνεται στις 6 Οκτωβρίου, τη μέρα της εβραϊκής γιορτής του Γιόμ Κιπούρ. Φλέγεται όλη η Μέση Ανατολή. Η εμπλοκή των δυτικών δυνάμεων αλλά και της Ρωσίας σε αυτό τον πόλεμο φέρνει την ανθρωπότητα στο χείλος μιας πυρηνικής καταστροφής.

Η Κύπρος δεν είναι αμέτοχη σ αυτή τη σύγκρουση καθώς στο έδαφός της «φιλοξενούνται» δυο από τις μεγαλύτερες αγγλικές στρατιωτικές βάσεις στην περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου. Έχει γραφτεί ότι σε αυτές υπήρχαν και πυρηνικές κεφαλές. Εξ ίσου σημαντικές όμως είναι και οι βάσεις ηλεκτρονικής παρακολούθησης που είναι διάσπαρτες στο νησί. Κυριότερη εξ αυτών η βάση που καταλαμβάνει ολόκληρη την κορυφή του όρου Τρόοδος.

«Στρατηγικό σταυροδρόμι τριών ηπείρων, η Κύπρος είναι, για το μέγεθός της, μια από τις πιο βαριά οπλισμένες χώρες στον κόσμο και, σε αναλογία με τον μικρό πληθυσμό της, η χώρα με τους περισσότερους ξένους πράκτορες στον κόσμο» αναφέρουν χαρακτηριστικά οι Brendan O’ Malley- Ian Craig, στο βιβλίο τους «Η συνομωσία της Κύπρου, ΗΠΑ κατασκοπεία και η Τουρκική εισβολή». Οι ίδιοι μιλώντας για την βάση στο όρος Τρόοδος, μια βάση που χρησιμοποιείται από τις ΗΠΑ για την παρακολούθηση της Σοβιετικής Ένωσης και ειδικά των πυραυλικών της συστημάτων, αναφέρουν ότι εξ αιτίας της προνομιακής της θέσης είναι αναντικατάστατη.

Κι ενώ ο πόλεμος του Γιομ Κιπούρ βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη στις 7 Οκτωβρίου στην Κύπρο εκδηλώνεται η πιο σοβαρή απόπειρα δολοφονίας κατά του Μακαρίου. Πόσο συμπτωματικό μπορεί να είναι; Παγιδεύεται με εκρηκτικά ο δρόμος απ όπου θα περνούσε η αυτοκινητοπομπή του Κυπρίου προέδρου αλλά η έκρηξη σημειώνεται πρόωρα κι ο Μακάριος γλιτώνει.

Δέκα μέρες αργότερα, στις 17 Οκτωβρίου, οι Αραβικές χώρες κηρύσσουν εμπάργκο πετρελαίου ενάντια σε όσες χώρες υποστήριξαν το Ισραήλ κι έτσι ξεκινά η πρώτη πετρελαϊκή κρίση. Στις 28 Οκτωβρίου ο πόλεμος του Γιομ Κιπούρ τελειώνει αλλά το συνεργείο του Peter Sellers συνεχίζει τα γυρίσματα μέχρι το τέλος Νοεμβρίου. Στο μεταξύ η κατάσταση στην Κύπρο οξύνεται ενώ στην Ελλάδα, στις 17 Νοεμβρίου, έχουμε την εξέγερση των φοιτητών του Πολυτεχνείου, την πιο μεγάλη κινητοποίηση για την ανατροπή της στρατιωτικής δικτατορίας. Η ολοκλήρωση των γυρισμάτων του «Φαντάσματος το Καταμεσήμερο» συμπίπτει με την ανατροπή του δικτάτορα Γ. Παπαδόπουλου στην Ελλάδα, στις 25 Νοεμβρίου, από έναν άλλο δικτάτορα, τον Γ. Ιωαννίδη. Αυτή η ανατροπή σηματοδοτεί της έναρξη της τελικής φάσης για την ανατροπή του Μακαρίου.

???????????????????????????????

 

ΟΙ «ΤΡΕΛΟΙ» ΠΑΡΑΓΩΓΟΙ

Μετά τη συνοπτική παρουσίαση του εκρηκτικού κλίματος στην Κύπρο και την ευρύτερη περιοχή το πρώτο ερώτημα που γεννάται είναι ποιοι είναι αυτοί οι επιπόλαιοι που διακινδύνευσαν τόσα πολλά χρήματα. Αλλά το τοπίο είναι πού θολό.

Ο Κώστας Φαρμακάς ήταν ένας ελληνοκύπριος φωτογράφος και κάμεραμαν με γραφείο στη Λευκωσία. Σε αυτόν απευθύνθηκαν κάποιοι άνθρωποι από την Αγγλία, αρκετούς μήνες πριν, για να συνεργαστούν στην οργάνωση των γυρισμάτων. Δούλεψε σε όλη τη διάρκεια της ταινίας ως φροντιστής. Ο άνθρωπος με τον οποίο είχε τις συνδιαλλαγές ήταν ο εγγλέζος παραγωγός Ted Sturgis.01.Efimerida_Eleftheria_01

Ο Κώστας Φαρμακάς μας είπε ότι παραγωγός εταιρεία ήταν η World Wide Distribution (με ιδιοκτήτη τον John Heyman) ενώ από πίσω βρισκόταν η Columbia Pictures. Αυτό έδινε κύρος στο όλο εγχείρημα. Την εμπλοκή της Columbia Pictures στην εν λόγω ταινία αναφέρει και το IMDB αλλά ως εταιρία διανομής μιας ανεξάρτητης παραγωγής. Filmed independently in 1973 for Columbia Pictures release. Πάντως η ταινία δεν υπάρχει στον κατάλογο των ταινιών της, σαν να μην υπήρξε ποτέ.

Για την εμπλοκή της Columbia Pictures ως το μεγάλο όνομα στην παραγωγή αναφέρεται και ο Τόνυ Χριστοδούλου, ιδρυτής της εταιρείας Action Global Communications. «Ο Χριστοδούλου ξεκίνησε τη δραστηριότητά του στο χώρο του θεάματος εργαζόμενος για τις Δημόσιες Σχέσεις μιας παραγωγής της Columbia Pictures στην Κύπρο με πρωταγωνιστή τον Πήτερ Σέλλερς» γράφει το Holmes Report (10 Μαρτίου 2013).

Για τον μεγάλο άγγλο παραγωγό John Heyman γνωρίζουμε το 1961 ίδρυσε την World Film Sales την οποία πούλησε το 1973 στην ITC (Independent Television Corporation and Incorporated Television Company).

Ο Δημήτρης Δημητριάδης είναι ένας πολύ γνωστός στο εξωτερικό έλληνας διευθυντής παραγωγής καθώς είχε ειδικευτεί στις ξένες παραγωγές στην Ελλάδα. Σε αυτόν απευθύνθηκαν οι άγγλοι παραγωγοί αλλά και ο αμερικάνος διευθυντής παραγωγής Ben Kadish προκειμένου να εντοπίσει, να αγοράσει ένα ξύλινο σκάφος και να αναλάβει τη μετατροπή σε πειρατικό πλοίο σύμφωνα με σχέδια που του έστειλαν από το Λονδίνο.

Όπως μας είπε ο Δημητριάδης η εταιρία παραγωγής, η οποία ήρθε σε επαφή μαζί του, ήταν η CAVALCADE FILMS ενώ κάποια αγγλική τράπεζα χρηματοδοτούσε την ταινία.

Όταν ολοκληρώθηκαν τα γυρίσματα στην Κύπρο, τέλη Νοεμβρίου 1973, ένας αμφιλεγόμενος ιδιοκτήτης εταιρίας ενοικίασης σκαφών, ο Αντρέας (Άντης) Λεοντιάδης, έκανε αγωγή στους παραγωγούς της ταινίας διεκδικώντας μια μεγάλη αποζημίωση. Και τότε εμφανίστηκε μια άλλη εταιρία παραγωγής η Κάβαλετ Φιλμς Λτδ με εκπροσώπους τον Ted Sturgis και Τζον Μπαχαρέλ.

Σύμφωνα με τον Δημητριάδη στη διάρκεια των γυρισμάτων έγινε πώληση των δικαιωμάτων από τη μια εταιρεία στην άλλη.

Στο Yahoo Movies βρίσκουμε ότι παραγωγές εταιρίες είναι η Tyburn Entertainment, και η World Film Services Ltd και χώρα παραγωγής το Ηνωμένο Βασίλειο.

Πάντως στους τίτλους του VHS αντιγράφου της ταινίας, που φαίνεται ότι είναι αντίγραφο από την κινηματογραφική κόπια των 35 χιλ, αναφέρονται τρεις: CAVALCADE FILMS, WORLD FILM SERVICES και HERON SERVICE COMPANY.

Τις ίδιες αποδέχεται και το IMDB και άλλες σχετικές βάσεις δεδομένων. Είναι όμως αυτές οι πραγματικοί παραγωγοί; Κατά πόσο μπορεί να εμπιστευτεί κανείς τους τίτλους της ταινίας;

Οι τίτλοι δεν είναι πολύ αξιόπιστοι. Σε αυτούς δεν αναφέρεται κανένα όνομα Έλληνα ή Κύπριου παρότι είναι μερικές δεκάδες όσοι δούλεψαν για την ταινία. Γιατί άραγε; Αντίθετα αναφέρονται τα ονόματα του αμερικάνου διευθυντή παραγωγής Ben Kadish (executive producer), του Thomas Clyde, επίσης executive producer και του Larry  Pizer (διευθυντή  φωτογραφίας) αν και δούλεψαν ελάχιστα γι αυτήν καθώς απομακρύνθηκαν σύντομα.

Ο σκηνοθέτης Peter Medak λέει ότι απολύθηκαν σχεδόν αμέσως. «Ο Ben Kadish και ο Tommy Clayed (οι παραγωγοί) απολύθηκαν την τρίτη μέρα καθώς και ο Larry Pizer, αυτό ο εξαίρετος Διευθυντής Φωτογραφίας». Απολύθηκαν όμως ή παραιτήθηκαν;

Ο Δημήτρης Δημητριάδης θυμάται ένα περίεργο τηλεφώνημα από τον Ben Kadish πριν αναχωρήσει το «πειρατικό» από την Ελλάδα που του ζητούσε ούτε λίγο ούτε πολύ «να βυθίσει το πλοίο για να μην γυριστεί η ταινία.» Χωρίς όμως να του εξηγήσει τους λόγους. Τους λόγους , είπε, θα τους εξηγούσε όταν θα βρίσκονταν στην Ελλάδα.

Ο Δημητριάδης προβληματίστηκε και τελικά αρνήθηκε να το κάνει. Φοβήθηκε ότι κατά τη βύθιση του πλοίου ενδέχεται να υπήρχαν ανθρώπινα θύματα και μάλιστα άτομα που ο ίδιος είχε επιλέξει για τη συγκεκριμένη δουλειά. Κάτι που δεν ήθελε. Έτσι το πλοίο, που στο ναυτολόγιο είχε το όνομα «Σάντα Μπάρμπαρα» ξεκίνησε για την Κύπρο με το ελληνικό πλήρωμα και καπετάνιο τον Βασίλη Μούγιο, ένα πολύ αμφιλεγόμενο πρόσωπο.

 Santa Barbara in Keryneia

ΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΩΝ ΓΥΡΙΣΜΑΤΩΝ

Οι σκηνικές απαιτήσεις του σεναρίου θα μπορούσαν να ικανοποιηθούν σε πολλά σημεία της Μεσογείου με πολύ λιγότερα ρίσκα και μικρότερο κόστος. Στην Πελοπόννησο για παράδειγμα υπάρχουν κάστρα που μοιάζουν με αυτό της Κερύνειας και παραλίες πανομοιότυπες. Το δε κόστος ζωής μικρότερο. Το πειρατικό καράβι, που κατασκευάστηκε στην Ελλάδα, δεν θα χρειαζόταν να κάνει ένα τόσο μεγάλο ταξίδι κι ούτε θα χρειάζονταν υπέρογκες αμοιβές για τους έλληνες τεχνικούς που θα δούλευαν εντός έδρας.

Αρχές καλοκαιριού φτάνει στο γραφικό λιμανάκι της Κερύνειας το ξύλινο σκαρί που πρόκειται να χρησιμοποιηθεί σαν πειρατικό καράβι. Ένα δεύτερο έρχεται από το Λίβανο. Ο πρώτος που ανεβαίνει πάνω στη «Σάντα Μπάρμπαρα» για να ελέγξει τα χαρτιά του είναι ο λιμενάρχης Κερύνειας Στέλιος Χατζηκουμής. «Ήταν ένα σαπιοκάραβο» μας λέει που δεν ξέρει πως κατάφερε κι έφτασε στη Κύπρο. Το πλοίο, δένει στην είσοδο του γραφικού λιμανιού, μπροστά στο γραφικό κάστρο τα Κερύνειας. Εδώ θα γίνουν οι τελικές εργασίες για την μετατροπή του σε ένα πειστικό πειρατικό πλοίο. Θα μπουν τα πανιά, κανόνια, φανάρια και άλλα εξαρτήματα.

Ο Peter Sellers φτάνει στο αεροδρόμιο της Λευκωσίας στις 5 Σεπτεμβρίου και κατευθύνεται αμέσως στην Κερύνεια. Στα ξενοδοχεία της πόλης έχει ήδη εγκατασταθεί το συνεργείο που απαρτίζεται από 70 με 80 άτομα. Για τις ανάγκες των μετακινήσεων έχουν ενοικιαστεί πάνω από σαράντα αυτοκίνητα, επιβατικά και φορτηγά αλλά και πολλά πλεούμενα, ταχύπλοα και βάρκες. Για τις ανάγκες των γυρισμάτων χρησιμοποιήθηκε και ελικόπτερο.

Οι βασικοί χώροι των γυρισμάτων ήταν δυο. Οι ακτές στην περιοχή Πέντε και Έξι Μίλι προς τα δυτικά της Κερύνειας – έμειναν να ονομάζονται έτσι από την περίοδο της αγγλικής κατοχής του νησιού – και το ίδιο το Κάστρο της Κερύνειας. Κάποια εξωτερικά έγιναν και στην Αμμόχωστο. Η επιλογή των δυο βασικών χώρων γεννά πολλά ερωτηματικά.

DSC01848

α. Η περιοχή Πέντε Μίλι

Σήμερα στην Ακτή Πέντε Μίλι, έναν όμορφο γραφικό κόλπο με θαυμάσια χρυσαφιά άμμο, ο επισκέπτης βλέπει να ορθώνεται ένα ογκώδες ελαφρά ακαλαίσθητο λευκό μνημείο. Στήθηκε για να τιμήσει τους τούρκους στρατιώτες που αποβιβάστηκαν εδώ στις 20 Αυγούστου του 1974 για να προστατέψουν τους τουρκικής καταγωγής κατοίκους του νησιού.

Ο προσεκτικός παρατηρητής θα δει κοντά στην ακτή κάποιους τσιμεντένιους όγκους, τα παλιά αμυντικά έργα του κυπριακού στρατού που δεν έχουν απομακρυνθεί ακόμα.

Αυτή ήταν η σημαντικότερη τοποθεσία στο σύστημα της αμυντικής θωράκιση της Κύπρου σε ενδεχόμενη τουρκική εισβολή σύμφωνα με τον Ανώτατο Αξιωματικό του Πολεμικού Ναυτικού της Ελλάδας κ. Παναγιώτη Νικολόπουλο ο οποίος είχε διατελέσει Ναυτικός Διοικητής Κύπρου κατά τα έτη 1965-1967 για δυο κυρίως λόγους:
– ήταν πλησιέστερη (περί τα 50 ν.μ.) προς τους λιμένες Μερσίνας/Αλεξανδρέττας της Τουρκίας ακτή απ όπου θα ξεκινούσαν τα αποβατικά σκάφη του πολεμικού ναυτικού της Τουρκίας
– Ήταν η πλησιέστερη στον αμαξιτό δρόμο ακτή, αυτόν που οδηγούσε στην Κερύνεια και το μοναδικό πέρασμα προς την υπόλοιπη Κύπρο και προσέφερε εύκολη και γρήγορη συνένωση του προγεφυρώματος με τον μεγαλύτερο Τουρκοκυπριακό θύλακα της Λευκωσίας

Εξ αιτίας της ειδικής σημασίας αυτής της Ακτής ήταν πάντα αυξημένα και τα μέτρα ασφαλείας εδώ. Ο στρατιώτης Σάββας Στυλιανίδης θυμάται ότι ο διοικητής της Εθνοφρουράς ήταν πάρα πολύ αυστηρός. Δεν επέτρεπε στους τουρίστες ούτε οικογενειακές φωτογραφίες να βγάζουν στις παραλίες.

Φυσικά όλα αυτά ανατράπηκαν όταν έφτασε το κινηματογραφικό συνεργείο. Αυτοί είχαν το ελεύθερο να κινηματογραφούν και να φωτογραφίζουν τα πάντα. Τόσο από τη γη όσο από τη θάλασσα αλλά και από τον αέρα. Το «πειρατικό» έκανε καθημερινά τις εμφανίσεις του στην περιοχή για τις ανάγκες των γυρισμάτων.

Οι Κυπριακές εφημερίδες της εποχής, πέρα από το γεγονός της άφιξης του Πήτερ Σέλερς, ελάχιστα ασχολήθηκαν με τα γυρίσματα. Προείχαν τα πολιτικά γεγονότα και κυρίως οι βομβιστικές επιθέσεις της ΕΟΚΑ Β. Γι αυτό τραβά την προσοχή ένα άτιτλο δημοσίευμα που περιλαμβάνει μια ασπρόμαυρη φωτογραφία του «πειρατικού» εν πλω και μια λεζάντα που εμφανίζεται στην εφημερίδα Ελευθερία της Λευκωσίας στις 10 Σεπτεμβρίου, στο άνω αριστερό άκρο της τελευταία σελίδας. Το κείμενο της λεζάντας μοιάζει ελάχιστα δημοσιογραφικό. Πληροφορεί τον αναγνώστη ότι:

04. Efimerida Eleftheria

Στις ακτές της Κερύνειας «περιπολούσε» καθ όλη την ημέρα «Το σπαθί του Προφήτη», το γνωστό «πειρατικό» καράβι της ταινίας του Πήτερ Σέλλερς «Φάντασμα στον μεσημεριάτικο ήλιο» Το πλοίο με ολάνοικτα τα πελώρια πανιά του και με ταχύτητα των πέντε μιλίων την ώραν , εκινείτο παραλλήλως προς την ακτήν εις τα πλαίσια της ενάρξεως του γυρίσματος της ταινίας.

Πέρα από την ακρίβεια καταγραφής της ταχύτητας του πλοίου, που άγνωστο πόσοι αναγνώστες καταλαβαίνουν τη σημασία, και την επισήμανση της παράλληλης κίνησης προς την ακτή, την περιέργεια κινεί το όνομα του πλοίου. Είναι η πρώτη (και τελευταία) φορά που η «Σάντα Μπάρμπαρα» εμφανίζεται με το όνομα «Το σπαθί του προφήτη». Όνομα που παραπέμπει στον ισλαμικό ιερό πόλεμο! Που το βρήκε αυτό άραγε ο συντάκτης του κειμένου; Ή μήπως ήξερε πράγματα που δεν ήξεραν οι άλλοι;

Το περίεργο είναι ότι η κίνησης του πλοίου παράλληλα προς την ακτή συμπίπτει με τη μαρτυρία του Στέφανου Αλεξάνδρου. «Τη μια μέρα 100 μέτρα από την ακτή, την άλλη διακόσια, την άλλη τριακόσια.» Ο ίδιος είχε παρατηρήσει ότι στην πλώρη του πλοίου βρίσκονταν σύγχρονα μηχανήματα που έλεγχαν το βυθό και χειρίζονταν ειδικευμένοι τεχνίτες. Η εξήγηση που δίνονταν τότε για την παρουσία των βυθομετρικών συστημάτων ήταν για την ασφάλεια του πλοίου. Μια τόσο ακριβή παραγωγή δεν μπορούσε να ρισκάρει να πέσει το πλοίο σε κάποια ξέρα!

Ανάμεσα στις ακτές Πέντε και Έξι Μίλι βρίσκεται το χωριό Καραβάς. Εδώ κοντά μια παλιά αποθήκη χαρουπιών μετατρέπεται σε στούντιο για εσωτερικά γυρίσματα. Εδώ έχει στηθεί το εσωτερικό του πειρατικού. Λίγο μακρύτερα σε ένα χωράφι στήνεται το σκηνικό ενός Ιρλανδικού χωριού. Για την κατασκευή του μεταφέρθηκαν τεράστιες ποσότητες ξυλείας.

Ο Κώστας Φαρμακάς βλέποντας την ταινία στο βίντεο εκπλήσσεται που δεν εμφανίζεται το ιρλανδικό χωριό (παρά μόνο σε ένα γενικό πλάνο ελάχιστων δευτερολέπτων) γιατί για την κατασκευή του δαπανήθηκαν πολλά χρήματα.

Στην περιοχή του Καραβά, κοντά δηλαδή στην ακτή Πέντε και Έξι Μίλι και την αποθήκη χαρουπιών που γίνονταν τα γυρίσματα βρίσκονταν μια αμερικάνικη βάση. Ο αμερικανικός σταθμός FΒΙS (Foreign Broadcast Information Service της CΙΑ, λειτουργούσε από το 1949. Φυλάσσονταν από επίλεκτο σώμα πεζοναυτών. Εκτός όμως από παρακολουθήσεις η CΙΑ ανέπτυσσε εδώ κάποια ιδιαίτερη δραστηριότητα.

Ο κύπριος δημοσιογράφος Άντρος Παυλίδης στο βιβλίο του «Φάκελος Κύπρος, Άκρως Απόρρητον» δημοσιεύει ένα σημαντικό ντοκουμέντο. Πρόκειται για μια αναφορά του πράκτορα με το ψευδώνυμο «Mally» που εργάζονταν στη συγκεκριμένη βάση. Ο «Mally», σύμφωνα με τον συγγραφέα ήταν ελληνοκύπριος αλλά εργαζόταν για την ΙΝΤΕΛΙΤΖΕΝΣ και πληροφορούσε τις αγγλικές μυστικές υπηρεσίες για τις κινήσεις των αμερικανών. Στην αναφορά περιλαμβάνεται η πληροφορία ότι στη βάση γινόταν εκπαίδευση πρακτόρων στρατολογημένων από τους πιο φανατικούς τουρκοκύπριους παραστρατιωτικούς για «ανατρεπτικές ενέργειες». Το πεδίο δράσης αυτών των πρακτόρων δεν θα ήταν μόνο η Κύπρος αλλά και κάποιες αραβικές χώρες. Η αναφορά γράφτηκε τον Απρίλιο του 1965.

03. Santa Barbara in Keryneia

β. Το Κάστρο της Κερύνειας.

Χτισμένο τον 7ο αιώνα από τους Ρωμαίους, είναι ένα από τα ομορφότερα αξιοθέατα της περιοχής. Στο εσωτερικό του φιλοξενεί το μοναδικό Πλοίο της Κερύνειας, αρχαίο σκαρί πλοίου του 4ου αιώνα π.Χ. Την εποχή που γυρίστηκε η ταινία δεν ήταν τόσο «αθώο». Ανήκε μεν στη δικαιοδοσία της αρχαιολογικής υπηρεσίας της Κυπριακής Δημοκρατίας, γι αυτό διέθετε ειδικό φύλακα, αλλά παράλληλα αποτελούσε νευραλγικό σημείο της ναυτικής άμυνας της Κύπρου. Το κάστρο, που είχε χρησιμοποιηθεί σαν φυλακή την περίοδο της αγγλοκρατίας, είχε μετατραπεί σε ναυτική βάση με βαρύ οπλισμό. Έξω από το κάστρο βρίσκονταν ελλιμενισμένες οι δυο από τις πέντε τορπιλακάτους που διέθετε η χώρα. Τα υπόγειά του ήταν γεμάτα πυρομαχικά, οβίδες, τορπίλες κλπ.

Η μετατροπή του για μερικούς μήνες σε κινηματογραφικό πλατό έφερε τεράστιες ανατροπές. Κατ αρχή οι δυο τορπιλάκατοι μετακινήθηκαν εκτός του λιμένος γιατί στη μόνιμη θέση τους ελλιμενίστηκε το «πειρατικό». Η στρατιωτική φρουρά μετακινήθηκε από την πρώτη στη δεύτερη πύλη εισόδου στο κάστρο. Τα σύγχρονα πολυβόλα στους πυργίσκους του κάστρου μετακινήθηκαν για να μην φαίνονται.

Όλες αυτές οι ανατροπές μαζί με το γεγονός ότι ένα ανεξέλεγκτο πλήθος τεχνικών και κομπάρσων ανέβαινε στο Κάστρο για τα γυρίσματα όπως θυμάται ο φύλακας Γιάννης Κλεάνθους είχαν εξοργίσει το ναυτικό διοικητή. «Μα ποιός επιτέλους έδωσε την άδεια για όλα αυτά», φώναζε. Η άδεια είχε δοθεί από τα κυβερνητικά κλιμάκια στη Λευκωσία κι ο διοικητής δεν μπορούσε να κάνει τίποτα.

Περιορίστηκε μόνο στον έλεγχο των κομπάρσων που έμπαινα στο κάστρο και τον αποκλεισμό όσων ήταν τουρκικής καταγωγής, αφού ήταν εν δυνάμει ύποπτοι. Οι άγγλοι, όχι. Ο Τάκης Χριστοδουλίδης θυμάται την περίπτωση ενός τούρκου για τον οποίον ο «εγγλέζος», έτσι αναφέρει πάντα τον παραγωγό Τεντ Στέρκις, επέμενε να τον βάζουν στις λίστες των κομπάρσων που θα έμπαιναν στο κάστρο.

Ο συγκεκριμένος τούρκος ήταν ένας άνθρωπος του λιμανιού. Ντυμένος με παλιόρουχα ξημεροβραδιάζονταν στο λιμάνι και επιβίωνε κάνοντας κάθε είδους θελήματα για τους κατόχους σκαφών. Μόλις έγινε η εισβολή ο συγκεκριμένος άνθρωπος εθεάθη να κυκλοφορεί στην Κερύνεια με στολή αξιωματικού του τουρκικού στρατού!

Σύμφωνα με τη μαρτυρία της γυναίκας του καπετάνιου του «πειρατικού» Βασίλη Μούγιου, ό άντρας της είχε αναπτύξει καλές σχέσεις με αυτόν τον «άνθρωπο του λιμανιού». Ο καπετάνιος διέμενε μαζί με τη γυναίκα του στο ξενοδοχείο El Greco, πάνω στο λιμάνι. Κι αυτός ο φίλος, θυμάται, τους είχε συστήσει να φύγουν το συντομότερο από την περιοχή γιατί κινδύνευαν.

Peter_Medak-Peter_Sellers in Keryneia

Στην διάρκεια των γυρισμάτων ο σκηνοθέτης Peter Medak χαριεντίζεται με τον κοιμώμενο Peter Sellers.

ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΓΥΡΙΣΜΑΤΩΝ

Το γύρισμα μιας ταινίας προσφέρει άπειρα ανέκδοτα γιατί σ αυτό συμμετέχουν ετερόκλητα άτομα και συμβαίνουν πολλά περίεργα. Στη συγκεκριμένη περίπτωση αυτά τα περίεργα δεν είναι τόσο διασκεδαστικά.

Ο σκηνοθέτης Peter Medak κάθε φορά που αναφέρεται σε αυτή την ταινία χαρακτηρίζει τις συνθήκες των γυρισμάτων «εφιαλτικές». Τα μαλλιά του Medak είχαν γίνει γκρίζα στο στάδιο των γυρισμάτων. «Διάρκεσαν 70 ημέρες και εγώ χρειάστηκε πέντε χρόνια να συνέλθω,» είπε στη Norma Farnes, φίλη και ατζέντη του Milligan. (Extracted from Spike: An Intimate Memoir by Norma Farnes.

Ποια ήταν τα στοιχεία που το έκαναν να κάνει αυτή τη δήλωση; Κατ αρχήν ήταν η συμπεριφορά του πρωταγωνιστή του, του Peter Sellers. Σχεδόν όλοι αναφέρουν την αδυναμία του ή την απροθυμία συνεργασίας του μεγάλου ηθοποιού για την ολοκλήρωση της ταινίας. Ο Peter Sellers ήταν συχνά σε κατάθλιψη, όπως αναφέρει ο Michael McNay  στον The Guardian March 2, 2002 που έτυχε να παρευρεθεί σε ένα από τα γυρίσματα στην Κύπρο.

Άλλες φορές εξαφανιζόταν μέρες λέγοντας ότι είναι άρρωστος. Ο Steve Pond στο άρθρο του «Mad Genius» (στο http://www.dga.org,) στηριγμένος σε όσα του λέει ο Medak γράφει:

Ο ηθοποιός εμφανιζόταν καθυστερημένα, χωρίς μακιγιάζ και με το συνεργείο να τον περιμένει σε αποπνικτικό καύσωνα. Ο Σέλερς είχε λείψει 18 μέρες με ψεύτικες δικαιολογίες περί υγείας. «Ανοίγω την Evening Standard και βλέπω τον Πήτερ στο Λονδίνο να συντρώγει με την πριγκίπισσα Μαργαρίτα στο Λονδίνο» λέει. Την επομένη θα ‘ρχοταν πάλι με κάποια ψεύτικη ιατρική γνωμάτευση.»

Ο Medak αναφέρει επιπλέον ότι ο Sellers είχε αποφασίσει συνειδητά να σαμποτάρει την ταινία γιατί φοβόταν ότι θα ματαιωνόταν και θα έχανε την αμοιβή του. Τι τον έκανε να το φοβάται αυτό; Χρήματα έρρεαν άφθονα στην παραγωγή. ‘Ήξερε κάτι που δεν ήξεραν οι άλλοι; Του είχε πει κάτι ο παραιτηθείς αμερικάνος διευθυντής παραγωγής Ben Kadish όπως είχε πει στη Δημήτρη Δημητριάδη, να βουλιάξει το καράβι για να μη γίνει η ταινία;

Φαίνεται όμως ότι η κατάθλιψη του Peter Sellers ενίοτε μετατρεπόταν σε επιθετικότητα. Αναφέρεται ότι ήρθε «στα μαχαίρια» με τον Τόνι ακόμα και με την Peter Medak τον οποίο απόλυσε! «Ποτέ δεν απολύθηκα παρόλο που προσπάθησα να παραιτηθώ αρκετές φορές.» μας είπε ο σκηνοθέτης.

Υπήρχαν βέβαια και τα ερωτικά του προβλήματα του μεγάλου ηθοποιού. Σε αυτά αναφέρεται εκτεταμένα ο γιος του στο βιβλίο που προαναφέραμε. Ήταν η εποχή που είχε σχέση με το φωτομοντέλο Titti (Christina Wachtmeister). Ο Sellers θεώρησε το περιβάλλον της Κύπρου ως το πιο κατάλληλο για να της κάνει πρόταση γάμου. Αλλά η πρόταση κατέληξε σε φιάσκο που συνοδεύτηκε μάλιστα από διάφορα θυελλώδη επεισόδια.

Η παρουσία του φίλου του Spike Milligan, τα αστεία του ή η  προσθήκη από τον τελευταίο κάποιων διαλόγων στο δικό τους πνεύμα το πνεύμα του θρυλικού ραδιοφωνικού προγράμματος «The Goon Show» που έκαναν οι δυο τη δεκαετία του 50, ξεμπλόκαρε κάποιες δύσκολες στιγμές. Κάποιες άλλες χρειάστηκαν άλλου είδους βοηθήματα. Ο φύλακας του Κάστρου Γιάννης Κλεάνθους θυμάται την περίπτωση όπου μετά από αλλεπάλληλες αποτυχημένες απόπειρες για το γύρισμα μιας σκηνής άκουσε κάποιον από το συνεργείο να φωνάζει «Ας του δώσουμε κάτι να πιει»! Του έδωσαν και η σκηνή ολοκληρώθηκε τάχιστα.

60sbenson3

Σκηνή από το διαφημιστικό για τα τσιγάρα «Benson and Hedges» στην Κερύνεια

Ανάμεσα στις εφιαλτικές στιγμές του Peter Medak ήταν και η απαίτηση του Sellers να του γυρίσει, τις ημέρες που είχε για ανάπαυση, ένα διαφημιστικό για τα τσιγάρα «Benson and Hedges». Ο Peter Medak υποχώρησε αλλά κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων του διαφημιστικού, στο κτίριο του παλιού τελωνείου της Κερύνειας, ο Sellers του αποκάλυψε ότι δεν επρόκειτο να κρατήσει στο χέρι του κανένα πακέτο τσιγάρων. Ήταν πρόεδρος της Αντικαπνικής Ένωσης και του απαγορεύονταν. Πανικός για τον ταλαιπωρημένο σκηνοθέτη.

Η Norma Farnes, που αναφέραμε πιο πριν, έχει γράψει μια εξαιρετικά αποκαλυπτική αφήγηση για τη χαώδη κατάσταση που επικρατούσε κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων στην Κύπρο, τουλάχιστον για το διάστημα που βρέθηκε εκεί. Μια κατάσταση που θα την περιέγραφε κανείς σαν ψυχωτική.

Αναφερόμενη η Norma Farnes στο περιστατικό του διαφημιστικού των τσιγάρων και μεταφέροντας τα λόγια του Peter Medak μας δίνει μια ακόμα ενδιαφέρουσα πληροφορία. «Κατόπιν, αναρωτήθηκα γιατί είχα ξεχάσει να ρωτήσω τον Pete για όλες τις ναρκωτικές ουσίες που κάπνισε. Δεν ήταν στους απαγορευτικούς όρους της αντικαπνιστικής ένωσης;»

Το μεγάλο πρόβλημα διακίνησης και χρήσης ναρκωτικών από κινηματογραφικό συνεργείο διαπίστωσε και ο έλληνας διευθυντής παραγωγής Δημήτρης Δημητριάδης όταν έφτασε εσπευσμένα στην Κύπρο. Λίγες μέρες πριν είχε συναντήσει στην Αθήνα δυο έλληνες που συμμετείχαν στο συνεργείο αλλά είχαν αποχωρήσει. Όσα του αφηγήθηκαν τον ανησύχησαν πολύ. Ανησύχησε πιο πολύ για τους έλληνες μέλη του συνεργείου που είχαν παραμείνει, αλλά και για το γεγονός ότι το «πειρατικό» που χρησιμοποιούνταν στα γυρίσματα ήταν ακόμα στο όνομά του. Φοβόταν μπλεξίματα και πήγε στη Κύπρο για να ζητήσει τη μεταβίβαση της ιδιοκτησίας.

Στην Κύπρο όσα άκουσε και είδε τον έκαναν να ανησυχήσει περισσότερο. Η διακίνηση ναρκωτικών του φάνηκε το μεγαλύτερο. Σε αυτό θεωρεί ότι ήταν αναμεμιγμένος ο Άντης Λεοντιάδης, ο ιδιοκτήτης των ταχυπλόων. Διαπίστωσε όμως και άλλα περίεργα πράγματα. Ένα από αυτά ήταν η δήλωση του Peter Medak ότι το ελικόπτερο για τις αερολήψεις σηκώνονταν με 10-12 κουτιά φιλμ αλλά σε αυτόν παρέδιδαν 3! Έλεγαν ότι «κάηκαν» στο εργαστήριο στην Αγγλία. Ο Medak το απέδιδε στην κακή οργάνωση της παραγωγής.

Ο Δημήτρης Δημητριάδης έκρινε ότι έπρεπε να ενημερώσει για όλα αυτά τις αρχές και έτσι απευθύνθηκε στον έλληνα πρέσβη στη Λευκωσία Ευστάθιο Λαγάκο. Ο Λαγάκος τον καθησύχασε λέγοντας του ότι έχουν ανθρώπους των μυστικών υπηρεσιών (της ΚΥΠ) που παρακολουθούσαν από κοντά τα γυρίσματα της ταινίας.

ΤΑ ΧΡΗΜΑΤΑ

Πέρα από τα ναρκωτικά το άλλο εντυπωσιακό στοιχείο αυτής της παραγωγής ήταν η υπέρμετρη σπατάλη χρημάτων. Και όλοι όσοι εργάστηκαν εκεί το θεώρησαν μια εξαιρετική ευκαιρία να οικονομήσουν χρήματα. Για κάθε δουλειά ζητούσαν δεκαπλάσια ποσά τα οποία οι «εγγλέζοι» τα έδιναν χωρίς δεύτερη κουβέντα. Όσο παράλογα κι αν ήταν. Χωρίς απόδειξη!

«Ήταν γεμάτες οι τσέπες τους λεφτά», θυμάται ο σιδηρουργός Τάκης Χριστοδουλίδης και συμπληρώνει «Αλλά και μένα μου φαινόταν περίεργο που σκορπούσαν έτσι τα λεφτά. Να μας κλείσουν τα μάτια μπορώ να σου πω. Να μην καταλαβαίνουμε τίποτα. Με τα λεφτά. Σκορπούσαν πολλά λεφτά. Μα πολλά.»

Ο Στέφανος Αλεξάνδρου από την Ελλάδα δούλεψε σαν γκάφερ στην ταινία για τέσσερις περίπου μήνες. Επέστρεψε από την Κύπρο με ένα πολύ μεγάλο ποσό στις τσέπες του. Το ποσό προέρχονταν από τις πολλές ψεύτικες ώρες υπερωριών που δήλωνε. Αν όμως μετρούσε κάποιος τις ώρες που δήλωσε θα διαπίστωνε ότι σ αυτόν τον σκληρά εργαζόμενο δεν έμενε χρόνος ούτε για μια ώρα ύπνου. Φυσικά δεν έγινε ποτέ αυτός ο έλεγχος. Τον κάλυπτε ο εγγλέζος υπεύθυνος του συνεργείου που τον φώναζαν Μπόμπ.

Σύμφωνα με τον Κώστα Φαρμακά στην Κύπρο μόνο δαπανήθηκαν ενάμιση εκατομμύριο λίρες, ποσό τεράστιο για την εποχή.

Μεγάλη ανάμιξη στη διακίνηση των χρημάτων από ένα σημείο και μετά είχε και ο καπετάνιος της «Σάντα Μπάρμπαρα» Βασίλης Μούγιος ο οποίος πέρναγε πολλές ώρες χαρτοπαίζοντας. Ο Τάκης Χριστοδουλίδης λέει ότι ήταν ένα πολύ ύποπτο άτομο. Ένας από τους λόγους που τον κάνουν να πιστεύει αυτό ήταν το γεγονός ότι προκαλούσε συνεχώς βλάβες στη μηχανή του πλοίου προκειμένου να καθυστερούν τα γυρίσματα κι έτσι να αυξάνει τα έσοδά του.

Το βέβαιο είναι ότι ο Βασίλης Μούγιος δεν ήταν ένα τυχαίο πρόσωπο. Ήταν κουμπάρος του έλληνα εφοπλιστή Ανδρέα Ποταμιάνου. Ο Ποταμιάνος έπαιζε σημαντικό ρόλο στην Κύπρο σαν βασικός χρηματοδότης της ΕΟΚΑ Β που επεδίωκε την ανατροπή του Μακαρίου. Γι αυτήν την απροκάλυπτη εχθρική του τη δράση οι κυπριακές αρχές τον είχαν κηρύξει «ανεπιθύμητο πρόσωπο». Αλλά φαίνεται ότι η δράση του Έλληνα εφοπλιστή δεν περιορίζονταν σε αυτό. Έχει γραφτεί, χωρίς να διαψευστεί, ότι αποτελούσε συνδετικό κρίκο στην αλυσίδα CIA- Τόμ Πάπας – Ποταμιάνος – Μαστροκόλιας- ΕΟΚΑ Β.

???????????????????????????????

Η σύληψη του καπετάνιου του «Σ’αντα Μπάρμπαρα», Βασίλη Μούγιου για τη συνεργασία του μετους συνωμότες της ΕΟΚΑ Β.

Μικρός κρίκος της ίδιας αλυσίδας πρέπει να ήταν και ο καπετάνιος γιατί μετά την ολοκλήρωση των γυρισμάτων δεν έφυγε από την Κύπρο. Παρέμεινε και συμμετείχε σε μια παράνομη επιχείρηση της ΕΟΚΑ Β και των ελληνικών μυστικών υπηρεσιών το Φεβρουάριο του 1974. Και γι αυτό συνελήφθη. Στην κατάθεση του στην αστυνομία μεταξύ των άλλων αναφέρει ότι ευρισκόμενος ακόμη στην Κυρήνεια στις 2 με 4 Ιανουαρίου του 1974 κλήθηκε να επικοινωνήσει με τον Α. Ποταμιάνο στην Αθήνα. Κι αυτό το έκανε όχι μέσω του τηλεφώνου του ξενοδοχείου αλλά «μέσω τηλεφώνου του Σάντα Μπάρμπαρα». Δηλαδή το «πειρατικό» και μετά το πέρας των γυρισμάτων εξακολουθούσε να βρίσκεται «εν χρήση» για παράνομες δουλειές!

Στην ίδια υπόθεση εμπλέκονται και τουλάχιστον άλλοι δυο ελληνοκύπριου που δούλεψαν για την ταινία.

ΣΚΕΨΕΙΣ ΓΙΑ ΕΝΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ

Υπάρχουν σήμερα στην Κύπρο πολλοί άνθρωποι που συνδέουν την ιστορία της ταινίας «Φάντασμα το καταμεσήμερο» με τη δράση μυστικών υπηρεσιών και την εισβολή της Τουρκίας. Αυτό αναφέρεται ακόμη και στο πόρισμα της Επιτροπής για το Φάκελο της Κύπρου της Κυπριακής Βουλής που ολοκλήρωσε τις εργασίες της το 2011. Αλλά δεν υπάρχουν ντοκουμέντα. Υπάρχουν όμως και άλλοι που σθεναρά υποστηρίζουν το αντίθετο. Λένε ότι όλα αυτά είναι αυθαίρετα και ανοησίες.

Το βασικό τους επιχείρημα είναι ότι δεν χρειάζονταν κανενός είδους χαρτογράφηση των ακτών οι τούρκοι για να πραγματοποιήσουν την απόβαση. Από τη στιγμή που ως πολίτες του Κυπριακού κράτους κυκλοφορούσαν ελεύθερα μπορούσαν να έχουν οποιαδήποτε πληροφορία ήθελαν. Δεν χρειάζονταν να στήσουν ένα τόσο πολυέξοδο σκηνικό.

10. TED MACEY

Ted Macey

Αυτό το επιχείρημα έρχεται να καταρρίψει η υπόθεση Macey που έσκασε δέκα χρόνια πριν. Ο Major Edward Macey ήταν ένας ανώτερος αξιωματικός του αγγλικού στρατού. Όταν δούλευε για λογαριασμό της ειρηνευτικής δύναμης του ΟΗΕ (UNFICYP) ήταν ο σύνδεσμος (Senior Liaison Officer) με τον ηγέτη των Τουρκοκυπρίων Dr.Kutchuk. Εξαφανίστηκε τον Ιούλιο του 1964 κάτω από άγνωστες μέχρι σήμερα συνθήκες. Λέγεται ότι δολοφονήθηκε από ελληνοκύπριους παραστρατιωτικούς.

Από τη μεριά των ελληνοκυπρίων υπήρχαν καταγγελίες ότι ο Macey δεν τόσο ουδέτερος στη διαμάχη των δυο κοινοτήτων, όπως θα όφειλε σαν αξιωματικός της ειρηνευτικής δύναμης. Ανάμεσα στις κατηγορίες που του απεύθυναν ήταν ότι προμήθευε όπλα στους τουρκοκύπριους εξτρεμιστές.

Αρκετά πρόσφατα, το Φεβρουάριο του 2006 το κανάλι 4 του αγγλικού ραδιοφώνου (BBC Radio 4’s programme  Document) και ο δημοσιογράφος Joylon Jenkins ξαναγύρισαν σε αυτή την παλιά ιστορία και αποκάλυψαν ότι ο Ted Macey δεν ήταν απλά ένας ανώτερος βρετανός αξιωματικός. Ήταν πράκτορας των μυστικών υπηρεσιών με πολύ συγκεκριμένη αποστολή. Προμήθευε τις εξτρεμιστικές τουρκοκυπριακές ομάδες με όπλα και πολεμοφόδια και τους εκπαίδευε σε αυτά..Η πιο σημαντική αποκάλυψη ήταν ότι ηγούνταν των προετοιμασιών για μια πιθανή τουρκική εισβολή!  

Στη συνέχεια αυτών των αποκαλύψεων ήρθε η μαρτυρία του επίσημου οδηγού του Ted Macey, Bill Moss στην εκπομπή της Κρατικής Κυπριακής Τηλεόρασης (ΡΙΚ) Ανοιχτοί Φάκελοι. Αυτός οδηγός (για την ακρίβεια είχε την ειδικότητα του “security driver”) την ημέρα του «ατυχήματος» του Macey είχε ρεπό!

Όπως είπε ο Bill Moss, αλλά αυτό είναι γνωστό και από άλλες πηγές, ο Ted Macey με τη συνοδεία του οδηγού διέτρεχε όλη την Κύπρο κάνοντας δυο δουλειές. «Ο Macey, συγκέντρωνε σχολαστικά πληροφορίες για τις ακτές» λέει το ρεπορτάζ. Έβγαζε πολλές φωτογραφίες. «Είναι χρόνια αργότερα που έγινε ξεκάθαρο ότι με περιελάμβανε στις φωτογραφίες που έβγαζε για σκοπούς υπολογισμού αποστάσεων, υψόμετρων κλπ.» λέει ο Bill Moss

Επισκέπτονταν όλα τα χωριά και συνέλεγαν πληροφορίες για τον πληθυσμό, τον αριθμό των ελληνοκύπριων και τουρκοκύπριων που κατοικούσαν σ αυτά και κυρίως τον αριθμό των κομμουνιστών. Ο Macey γνώριζε καλά ελληνικά και τουρκικά κι έτσι είχε ευχέρεια επικοινωνίας με τους χωρικούς. Επίσης ήταν βετεράνος του αντικομουνιστικού αγώνα και έμπειρος στις «ελληνικές» υποθέσεις καθώς είχε ενεργό συμμετοχή στον ελληνικό εμφύλιο του 1946-49 στη βόρεια Ελλάδα.

Στο ερώτημα του δημοσιογράφου για ποιο λόγο χρειάζονταν αυτές οι πληροφορίες η απάντηση που πήρε από τον Bill Moss ήταν για πιθανή απόβαση του αγγλικού στρατού για να σώσει τους άγγλους υπηκόους που θα κινδύνευαν. Και πότε θα κινδύνευαν και από τι; Η βασική ψύχωση του ΝΑΤΟ, των ΗΠΑ και της Αγγλίας την περίοδο του Ψυχρού πολέμου ήταν ότι η Κύπρος υπό την ηγεσία του Μακαρίου και την επιρροή των αριστερών μπορούσε να γίνει μια «Μεσογειακή Κούβα». Η Κύπρος ήταν «a key part of the Western defense mechanism against the Soviets» όπως γράφει ο Iason Athanasiadis στο Asian Times on line (10 Απριλίου, 2004.) Και κάτι τέτοιο δεν θα το επέτρεπαν με κανένα τρόπο.

Βέβαια για να απομακρυνθούν οι άγγλοι υπήκοοι δεν χρειάζονταν ολόκληρη απόβαση. Οι αγγλικές βάσεις διέθεταν (και διαθέτουν) μεγάλα αεροδρόμια και λιμάνια. Και πολλά όπλα. Το λογικό συμπέρασμα από τα παραπάνω είναι ότι μια απόβαση αγγλικών ή και αμερικανικών δυνάμεων δεν θα ήταν για να απομακρύνουν άγγλους στρατιώτες ή πολίτες αλλά για να ενισχύσουν την παρουσία τους στο νησί. Δηλαδή να το καταλάβουν ολοκληρωτικά.

Και για μια απόβαση χρειάζονται πάντα τις πιο τελευταίες πληροφορίες γιατί τα αμυντικά συστήματα αλλάζουν κι οι διαθέσεις και τα φρονήματα των πολιτών ποτέ δεν είναι ίδια.

Ας μην ξεχνάμε ότι η τουρκική απόβαση το 1974 έγινε υπό την υψηλή εποπτεία του ελικοπτεροφόρου Hermes (aircraft carrier) του πολεμικού ναυτικού της Μεγάλης Βρετανίας που βρισκόταν στα ανοιχτά της Κερύνειας. Κανένας βρετανός στρατιώτης δεν επενέβη να σώσει βρετανούς πολίτες παρ ότι γίνονταν φονικές μάχες ανάμεσα σε έλληνες και τούρκους.

Μήπως το 1973 έχουμε ένα ριμέικ, όπως λέγεται στον κινηματογράφο, της υπόθεσης Macey; Αδύνατο να έχουμε μια σίγουρη απάντηση. Μπορεί όλα να είναι μια απλή σύμπτωση.

Πέντε χρόνια μετά τη διχοτόμηση της Κύπρου, μια πασίγνωστη πλέον επιχείρηση της CIA έλαβε χώρα στο Ιράν με την πρόφαση μιας κινηματογραφικής ταινίας. Ήταν η «επιχείρηση Αργώ» η οποία έγινε ταινία το 2013 από τον Ben Affleck, έκοψε πολλά εισιτήρια και κέρδισε Όσκαρ. Συμπτωματικά και σ αυτήν την επιχείρηση ήταν αναμεμιγμένο το όνομα της Columbia Pictures!

Το βέβαιο είναι ότι όσο περισσότερο ερευνά κανείς αυτή την υπόθεση της ταινίας στην Κύπρο αντί να παίρνει απαντήσεις γεμίζει με νέα ερωτήματα. Πόσα χρόνια πρέπει να περάσουν για να μιλήσουν αυτοί που έχουν σίγουρες πληροφορίες;

(Σημείωση: Τα στοιχεία αυτής της έρευνας συγκεντρώθηκαν στην προοπτική δημιουργίας ενός ντοκιμαντέρ. Το σχέδιο απορρίφθηκε δυο φορές (2007 και 2008 από το Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου) δεν βρήκε χρηματοδότηση και εγκαταλείφθηκε. Όλες σχεδόν οι μαρτυρίες είναι καταγεγραμμένες σε βίντεο. Περισσότερα για την ταινία εδώ).

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s