Οι κινηματογράφοι το Δεκέμβρη του ’44

Το ΑΣΤΥ στην Κοραή το 1944

Το ΑΣΤΥ στην Κοραή το 1944

Με αφορμή τα 70 χρόνια από το Δεκέμβρη του ’44 προδημοσιεύω το σχετικό κομμάτι από το υπό έκδοση βιβλίο μου (θα κυκλοφορήσει το Γενάρη από τις εκδοσεις Κουίντα) για τους παλιούς κινηματογράφους της Αθήνας.

Ο Δεκέμβρης του 1944 είναι ο πιο κρίσιμος μήνας σε όλη τη ιστορία της πόλης. Ας θυμηθούμε σύντομα και στεγνά τα γεγονότα: τη πρώτη μέρα του Δεκέμβρη κυκλοφορεί ημερήσια διαταγή του Σκόμπι που διατάζει τις δυνάμεις του ΕΛΑΣ να διαλυθούν. Η Εαμική πλευρά αρνείται αυτή την προοπτική και ετοιμάζεται για την αναμέτρηση. Τη νύχτα της ίδιας μέρας παραιτούνται από την κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας οι υπουργοί του ΕΑΜ.
Στις 2 Δεκεμβρίου αποφασίζεται η ανασυγκρότηση της Κεντρικής Επιτροπής του ΕΛΑΣ. Επίσης αποφασίζεται η κήρυξη «γενικής πολιτικής απεργίας», που θα αρχίσει τη Δευτέρα 4 Δεκεμβρίου.
Την Κυριακή 3 Δεκεμβρίου, οργανώνεται μεγάλο συλλαλητήριο στην Πλατεία Συντάγματος με αίτημα την παραίτηση της κυβέρνησης. Οι 600 χιλιάδες άοπλοι διαδηλωτές, μια και η ηγεσία του ΕΛΑΣ και του ΚΚΕ είχαν κρατήσει τις δυνάμεις του ΕΛΑΣ και της Εθνικής Πολιτοφυλακής σε επιφυλακή στις γειτονιές, συγκεντρώνονται στο Σύνταγμα όπου δέχονται απρόκλητη επίθεση από ελεύθερους σκοπευτές και αστυνομικούς. Το αποτέλεσμα είναι 28 νεκροί και πάνω από 100 τραυματίες. Ο εφεδρικός ΕΛΑΣ, ακολουθώντας τις εντολές που είχε, χτυπάει αστυνομικά τμήματα και η σύρραξη γενικεύεται.
Η μέρα αυτή ουσιαστικά σηματοδοτεί την έναρξη μιας από τις αιματηρότερες συγκρούσεις που θα κρατήσει μέχρι τις 5 Ιανουαρίου 1945 και θα αφήσει ανεξίτηλα, μέχρι σήμερα, σημάδια. Τη μέρα εκείνη, είναι φυσικό ότι δεν μπορούν να λειτουργήσουν οι κινηματογράφοι. Το ίδιο και τις επόμενες μέρες που μαίνονται οι μάχες στους δρόμους της πόλης. Παραμένουν κλειστοί μέχρι τις 6 Ιανουαρίου, όταν δηλαδή επανέρχεται ο «νόμος και η τάξη» των αγγλικών στρατευμάτων στην πολύπαθη πρωτεύουσα.
Μετά των τέλος των μαχών ανοίγουν δειλά πέντε κινηματογράφοι πρώτης προβολής και σταδιακά ακολουθούν οι υπόλοιποι.
Στις 5 Φεβρουαρίου 1945, σχεδόν ένα μήνα αργότερα και λίγες μέρες πριν την υπογραφή της συμφωνίας της Βάρκιζας, επανακυκλοφορεί ο «Κινηματογραφικός Αστήρ» και μας δίνει κάποιες πληροφορίες για το τι συνέβη στο χώρο του κινηματογράφου τις μέρες του Δεκέμβρη. Φυσικά η τοποθέτηση του περιοδικού είναι με τη μεριά των νικητών κι έτσι η πληροφόρηση είναι μεροληπτική.
Όσον αφορά τις ανθρώπινες απώλειες σημειώνεται μόνο ένας θάνατος. «Ευτυχώς, τουλάχιστον εις την πρωτεύουσαν και τον Πειραιά, δεν εθρηνήσαμεν ανθρώπινα θύματα, πλην ενός, του γνωστού επιχειρηματίου Ανδρέα Μακέδου, ιδιοκτήτου του κινηματογράφου «Μοντιάλ» όστις απαχθείς υπό των στασιαστών, φαίνεται να κατακρεουργήθη με τον φρικτώτερον τρόπον» γράφει το περιοδικό.
Οι καταστροφές στην κινηματογραφική υποδομή της πρωτεύουσας ήταν ελάχιστες σε σύγκριση με αυτό που συνέβη στα σπίτια από τους ανελέητους βομβαρδισμούς, κυρίως της αγγλικής αεροπορίας. Οι όποιες καταστροφές σε κινηματογράφους περιορίζονται κυρίως στα καθίσματα ή σε μηχανές. Παρ όλα αυτά ο Κινηματογραφικός Αστήρ «διεκτραγωδεί» την κατάσταση:

Ζημίας εκ της κουκουεδίστικης θεομηνίας υπέστησαν εν Αθήναις και Πειραιεί πλείστοι των κινηματογράφων και δη των καλοκαιρινών εις καθίσματα κυρίως άτινα αφηρέθησαν ή κατεστράφησαν ως και οι χειμερινοί «Κρόνος», «Αθηναϊκόν» και άλλοι οίτινες υπέστησαν μεγάλας καταστροφάς. Ειδικώς δε από το «Αθηναϊκόν» αφηρέθησαν και πλείστα όσα ανταλλακτικά των μηχανών προβολής και ήχου τύπου «Πιον Πιον» άτινα, δια σήμερον τουλάχιστον, είναι αναντικατάστατα, ως και εκ του κινηματογράφου «Ροζικλαίρ» διάφορα ήδη μεγάλης αξίας.
– Διαβεβαιώνουν δηλαδή δια του μελισταλάκτου στόματος της ταμίου τους …εχθρούς της ορθοστασίας ότι «υπάρχουν θέσεις».

Το γεγονός ότι οι κινηματογράφοι της Αθήνας δεν υπέστησαν σοβαρές ζημιές φαίνεται από το γεγονός ότι αμέσως μετά το τέλος των μαχών άρχισαν παραστάσεις όλοι οι κεντρικοί κινηματογράφοι εκτός από το Παλλάς, τον Κρόνο και το Αθηναϊκόν που καθυστέρησαν λίγο μέχρι να γίνουν κάποιες αναγκαίες επισκευές.
Κατά περίεργο τρόπο, το περιοδικό δεν μνημονεύει τον κινηματογράφο «Αντινέα» στην οδό Λιοσίων ο οποίος, σύμφωνα με μεταγενέστερα δημοσιεύματα, είχε μετατραπεί σε προσωρινό χώρο κράτησης ομήρων από τις δυνάμεις των ΕΛΑΣ. Οι όμηροι, σύμφωνα με τα ίδια δημοσιεύματα, δεν έμεναν πολύ στην «Αντινέα» αλλά προωθούνταν στο βασικό στρατόπεδο συγκέντρωσης που ήταν ο κινηματογράφος «Φοίβος» στο Περιστέρι.
Βέβαια η ταλαιπωρία των κινηματογράφων δεν τελειώνει με την υποχώρηση των ανταρτών του ΕΛΑΣ και την επικράτηση του «νόμου και της τάξης».
Τα βρετανικά στρατεύματα, που είναι κυρίαρχα πλέον στην Αθήνα και δεν σκοπεύουν να την αφήσουν σύντομα, χρειάζονται κι αυτά τον κινηματογράφο τους. Δεν τους αρέσουν ούτε το «Αττικόν» ούτε το «Απόλλων», που χρησιμοποιούσαν οι Γερμανοί. Θέλουν κάτι καλύτερο και μεγαλύτερο. Έτσι για την εξυπηρέτηση των κινηματογραφικών αναγκών των στρατιωτών της Μεγάλης Βρετανίας επιτάσσεται το «Παλλάς», που άλλωστε είναι δίπλα στο ξενοδοχείο της Μεγάλης Βρετανίας κι απέναντι από το θέατρο Βρετάνια. Για να μην νοιώθουν και πολύ ξένοι οι ταλαίπωροι.

_____________________

Σημ. Ο πιο «εμβληματικός» κινηματογράφος του Δεκέμβρη 44 παραμένει ο Φοίβος στο Περιστέρι. Γι αυτόν υπάρχει από το κείμενο Ο ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΣ ΤΟΥ ΔΕΚΕΜΒΡΗ

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s