ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΣΚΟΥΡΑΣ: ΕΝΑΣ ΦΙΛΕΛΛΗΝΑΣ!

georges-skouras-cia-1950-crop-1

(Έρευνα για ντοκιμαντέρ)

Σε μια επιστολή του προς τον βουλευτή Αλέξανδρο Βαμβέτσο , με ημερομηνία 24 Ιανουαρίου 1947, η οποία κοινοποιήθηκε και σε όλους τους πολιτικούς αρχηγούς στην Ελλάδα, ο Γιώργος Σκούρας γράφει:

«Μου κάνετε την τιμήν να με ονομάζετε «πολύτιμο φίλο της Ελλάδος». Φίλος της Ελλάδος είμαι πάντοτε και το καυχώμαι. Κατά πόσον είμαι και «πολύτιμος» φίλος, αυτό μόνο το μέλλον μπορεί να το δείξει.»

Ο «φιλέλληνας» Γιώργος Σκούρας δεν είναι άλλος από τον αδελφό του γνωστού μεγιστάνα του κινηματογράφου Σπύρου Σκούρα που γεννήθηκε στο Σκουροχώρι Ηλείας, Πελοπόννησος, Ελλάδα το  1896 και μετανάστευσε στην Αμερική το 1911. Εκεί, μαζί με τον τρίτο αδελφό, τον Κάρολο, δημιούργησαν μια κινηματογραφική αυτοκρατορία.

1940-george-p-skouras-brothers-bribe-us-judge-ny-crime-appeals-b127281bfbb7fe120418b0365cdd62eb

Georges Skouras

Η επιστολή προς τον βουλευτή Βαμβέτσο, του ακροδεξιού κόμματος του Ζέρβα, στην οποία δηλώνει το φιλελληνισμό του, είναι μια από τις αλλεπάλληλες παρεμβάσεις του στα πολιτικά πράγματα της Ελλάδας για λογαριασμό του αμερικάνικου κράτους.

Το όψιμο ενδιαφέρον των αδελφών Σκούρα για την Ελλάδα ξεκίνησε το 1940 με τη συμμετοχή τους στην οργάνωση «Ελληνική Πολεμική Περίθαλψη» όπως αποδίδονταν τότε στα ελληνικά  το  Greek War Relief Association. Μια φιλανθρωπική οργάνωση για την παροχή βοήθειας στην εμπόλεμη Ελλάδα. Και συνεχίστηκε με  την ένταξή τους το 1942 στο Office of Strategic Services (O.S.S.), τον προπομπό της διαβόητης CIA, που ίδρυσε με εντολή του αμερικανού προέδρου ο Bill Donovan.

Την ένταξή του στο  O.S.S., στο οποίο είχε ήδη στρατολογηθεί ο Σπύρος, ο Γιώργος  την αιτήθηκε ο ίδιος  και μάλιστα με επιτακτικό τρόπο. Ο Richard  Clogg στο Anglo-Greek Attitudes: Studies in History, γράφει «Ασκώντας  πίεση στον  Donovan να του δώσει δουλειά στον  OSS, ο Γιώργος Σκούρας είχε υποστηρίξει ότι «Ξέρω την ιστορία και σύγχρονη πολιτική αυτού του έθνους [Ελλάδα] τόσο καλά όσο τα παιδιά μου. Γνωρίζω τον τρόπο σκέψης τους, τα έθιμά τους, τις συνήθειές τους τις ψυχολογικές αντιδράσεις, την ιδιοσυγκρασία τους και μιλώ τη γλώσσα τους με ευχέρεια».

Το τελευταίο ήταν ψέμα. Ο Γιώργος είχε ξεχάσει τα ελληνικά του. Η δημοσιογράφος Clarence Woodbery σε μια μακροσκελή «αγιογραφία» των αδελφών Σκούρα (The AMERICAN magazine J 1955), αναφέρει χαρακτηριστικά  «Αφού επί χρόνια αγωνιζόταν να κάνει τους Αμερικανούς να καταλαβαίνουν τα αγγλικά του, είχε, εν τω μεταξύ, χαλάσει τόσο πολύ την ελληνική προφορά του, ώστε με δυσκολία τον καταλάβαιναν οι έλληνες.»

Φαίνεται όμως ότι ο Ντόνοβαν πείσθηκε από τον Γιώργο Σκούρα, τον ενέταξε στα μισθολόγια των μυστικών υπηρεσιών  κι έτσι βρίσκουμε το  όνομά του στον κατάλογο του προσωπικού του  O.S.S.  στα αποχαρακτηρισμένα έγγραφα. (OSS PERSONNEL FILES – RG 226 ENTRY 224).

OSS Personnel Files from Excel

Τα δυο αδέλφια προσελήφθησαν αρχικά ως σύμβουλοι στο τμήμα Foreign Nationalities Branch (FNB) του O.S.S. που είχε κύριο στόχο την παρακολούθηση της δραστηριότητας των ξένων στις ΗΠΑ. Πιο συγκεκριμένα εντάχθηκαν  στο Ελληνικό Τμήμα του FNB που παρακολουθούσε έλληνες και ελληνοαμερικάνους πολίτες. Επικεφαλής του ελληνικού τμήματος ήταν ο  αρχαιολόγος Carl W. Blegen (1887-1971) με μεγάλο ανασκαφικό έργο στην Ελλάδα, πρώην  βοηθός διευθυντή στην Αμερικανική Σχολή Κλασσικών Σπουδών στην Αθήνα. Ένας από τους πολλούς αρχαιολόγους που στελέχωσαν τις μυστικές υπηρεσίες των ΗΠΑ.

Η ΑΠΟΣΤΟΛΗ

Η αναβάθμιση των αδελφών Σκούρα στο εσωτερικό του  O.S.S.  γίνεται στα τέλη του 1943 όταν πλέον διαφαίνεται η ήττα της ναζιστικής Γερμανίας και όλοι εργάζονται για την επόμενη μέρα.  Αναλαμβάνουν ειδικές αποστολές στο εξωτερικό, Βρετανία, Αίγυπτο και φυσικά Ελλάδα,  που δεν σχετίζονται με τις πολεμικές επιχειρήσεις  αλλά με τις πολιτικές ίντριγκες και τον αγώνα για εξουσία στην Ελλάδα.

Στις 22 Οκτωβρίου 1943 ο αμερικανός πρόεδρος στέλνει γράμμα στον Τσώρτσιλ εκφράζοντας την ανησυχία του για τον «εμφύλιο πόλεμο» στην Ελλάδα. Σαν λύση στο πρόβλημα βλέπει την παρέμβαση ενός  «δυναμικού και ικανού αξιωματικού». Και σαν τέτοιο προτείνει τον Bill Donovan, τον αρχηγό των μυστικών του υπηρεσιών.

Ο Τσώρτσιλ απαντά την επόμενη μέρα και αρνείται ευγενικά την προσφορά του. Δηλώνει  ότι εκτιμά πολύ τον Ντόνοβαν αλλά δεν μπορεί να δει « ένα κέντρο στα Βαλκάνια  απ όπου θα μπορούσε να αδράξει την κατάσταση». Εμμέσως του επισημαίνει ότι η περιοχή είναι «αρμοδιότητας» της Βρετανίας και δεν επιθυμεί την ανάμιξη της Αμερικής. (Kyriakos Nalmpantis, Time on the mountain: The Office of Strategic Services in Axis-Occupied Greece, 1943-1944).

Παρά την αρνητική απάντηση του Τσώρτσιλ, ο Ντόνοβαν δεν μένει αδρανής. Από τα τέλη του 1943 ως την οριστική αποχώρηση των Γερμανών το 1944 στέλνει στην Ελλάδα οκτώ επιχειρησιακές ομάδες που συνεργάζονται με τους αντάρτες στη διενέργεια σαμποτάζ. Αυτές οι ομάδες είναι υπό τον έλεγχο των βρετανών. Ξεχωριστή αποστολή αναλαμβάνει ο πράκτορας Κώστας Κουβαράς (που ανήκε στο Εργατικό Τμήμα του OSS) προκειμένου να έχει ο Ντόνοβαν άμεση επαφή με τους αριστερούς αντάρτες. Ο Κουβαράς φτάνει  στην Ελλάδα το Μάιο του 1944 και «προσκολλάται» στην Κεντρική Επιτροπή του ΕΑΜ μέχρι το τέλος Δεκεμβρίου του 1944. Ο άμεσος σύνδεσμός του με την ηγεσία  των ανταρτών  είναι το ηγετικό στέλεχος του ΚΚΕ, Γιάννης Ιωαννίδης. Μέσω αυτού έχει πρόσβαση στα μυστικά έγγραφα του ΕΛΑΣ, πολλά από τα οποία μεταφέρει αργότερα στην Αμερική.

Αλλά η πιο σημαντική αποστολή των αμερικανών φαίνεται να είναι αυτή που αναλαμβάνουν οι αδελφοί Σκούρα οι οποίοι χρησιμοποιούνται  για επαφές και φυσικά ίντριγκες υψηλού επιπέδου. Ο Γιώργος στέλνεται στο Κάϊρο, όπου η έδρα της εξόριστης ελληνικής  κυβέρνησης και το κέντρο επιχειρήσεων του OSS  για τη Μέση Ανατολή και Βαλκάνια κι ο Σπύρος στο Λονδίνο.

ΣΤΟ ΚΑΪΡΟ

Σχετικά με  το ρόλο του γραφείου του OSS στο Κάϊρο, ειδικά την τελευταία περίοδο  του πολέμου, ο Richard Hodges στο  άρθρο του «Rodney Young, his noblesse oblige, and the OSS in Greece» είναι πολύ καθαρός:  «… το γραφείο του Καίρου φαίνεται να ήταν ένα φύλλο συκής για μια αμερικανική διπλωματική επιχείρηση με λίγους στόχους σε μια εποχή που ο κομμουνισμός αποτελεί τη μεγαλύτερη μακροπρόθεσμη απειλή για την Ελλάδα.»

Στο Κάιρο επικεφαλής του Ελληνικού Κλιμακίου της OSS την πρώτη περίοδο είναι ένας ακόμα διαπρεπής αρχαιολόγος με συμμετοχή στις  ανασκαφές στην Αρχαία Αγορά της Αθήνας ,  ο Rodney Young. Αλλά και στη Σμύρνη   επικεφαλής του εκεί κλιμακίου του OSS  είναι ένας αρχαιολόγος με έργο στην Ελλάδα, ο John «Jack» Langdon Caskey. Μεταπολεμικά, ειδικά την κρίσιμη  δεκαετία 1949 – 1959, επανήλθε στην Ελλάδα ως διευθυντής της Αμερικανικής Σχολής Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα.

Υπάρχει μια ασάφεια για το πότε έφθασε ο Γιώργος Σκούρας στο Κάιρο. Ο πρώην πρωθυπουργός Παναγιώτης Κανελλόπουλος, στηριγμένος στις ημερολογιακές του  σημειώσεις,  αναφέρει ότι τον συνάντησε για πρώτη φορά και είχε μια δίωρη συζήτηση μαζί του στις 22 Μαρτίου του 1944.  Σύμφωνα με αποχαρακτηρισμένο έγγραφο  της CIA  από τα αρχεία Ντόνοβαν ο Γιώργος Σκούρας  εστάλη ως «εντεταλμένος»  της υπηρεσίας στο Κάιρο το 1943, χωρίς να προσδιορίζεται ο μήνας.

william-j-donovan_skouras_page103_image11

Την εμφάνιση του Γιώργου Σκούρα στο Κάιρο το 1943 επιβεβαιώνει και ο Christopher Xenopoulos Janus. Ο Janus τον καιρό εκείνο (1943-44) υπηρετούσε  στις οικονομικές υπηρεσίες του αμερικάνικου υπουργείου εξωτερικών και αργότερα , 1944-45, ως επικεφαλής του ελληνικού τμήματος  της  UNRRA (United Nations Relief and Rehabilitation Agency).

Ο Christopher Xenopoulos Janus θυμάται ότι συνάντησε τον Γιώργο Σκούρα στο διάσημο Shepheards Hotel, το πολυτελές ξενοδοχείο του Καϊρου όπου εξυφαίνονταν όλες οι συνομωσίες των «συμμάχων». Εκεί διέμεναν τα μέλη της κυβέρνησης Τσουδερού (ο ίδιος έμενε σε μια βίλα), άγγλοι στρατιωτικοί και το κλιμάκιο του OSS. Σύμφωνα με τον  Janus, ο Σκούρας ήταν  «επικεφαλής των επιχειρήσεων του OSS στη Μέση Ανατολή». Δεν προσδιορίζει ποιών ακριβώς επιχειρήσεων.

shepherds-hotel-cairo

Shepheards Hotel

Είναι πιθανόν η αποστολή του Σκούρα στο Κάιρο να συνδυάστηκε με την τοποθέτηση ως πρέσβη στην εξόριστη ελληνική κυβέρνηση στις 12 Νοεμβρίου του 1943 του Lincoln MacVeagh, ενός ακόμη αρχαιολόγου  με προηγούμενη διπλωματική παρουσία στην Ελλάδα την προπολεμική περίοδο. Αναφέρεται ότι η μυστική κατάθεση του MacVeagh στο Κογκρέσο το 1947 για τον κίνδυνο του κομμουνισμού στην Ελλάδα,  αποτέλεσε το βασικό υλικό του Τρούμαν στην συγκρότηση του περιβόητου «δόγματος».

Σε γράμμα του υπεύθυνου της ελληνικής Υπηρεσίας Πληροφοριών – για τον OSS,  Rodney Young, προς τον υπεύθυνο  του OSS στην Σμύρνη, Jack Caskey,  τον Απρίλιο του 1944 αναφέρεται  ότι ο «Θείος» Γιώργος Σκούρας  ήταν πρόθυμος να προσφέρει  την κάλυψη της Ελληνικής Πολεμικής Περίθαλψης (GWRA) στη συλλογή πληροφοριών  για λογαριασμό του OSS.

Γενικά η δράση του OSS στη Μέση Ανατολή παραμένει ανεξερεύνητη μέχρι σήμερα και περιλαμβάνει πολλά μυστήρια. Όπως για παράδειγμα αυτό που βρίσκει κανείς στο βιβλίο ‘The Last Hero «Wild Bill» Donovan. Ο AC Brown αναφέρει ότι Ντόνοβαν απομάκρυνε στα τέλη του 1943 «τον επικεφαλής του «Ελληνικού Παράτυπου Σχεδίου – Greek Irregular Project»,  Συνταγματάρχη Amoss, αξιωματούχο του OSS στο Κάιρο, για την παρέμβασή του στον ανασχηματισμό της Ελληνικής κυβέρνησης  προς όφελος των προσωπικών και οικονομικών συμφερόντων ενός « ισχυρού εμπόρου όπλων».

Ο Brown δεν αναφέρει το όνομα του εμπόρου όπλων κι αυτό κάνει τον John Dolva να αναρωτιέται (http://educationforum.ipbhost.com/index.php?showtopic=10259) αν αυτός μπορεί να είναι ο Στέφανος Θεοφανίδης ή ο Σπύρος Σκούρας!

Όσον αφορά την εμπλοκή του Γεωργίου Σκούρα στις ελληνικές υποθέσεις στο Κάιρο έχουμε τη μαρτυρία του  Παναγιώτη Κανελλόπουλου, ο οποίος δεν έτρεφε καμία συμπάθεια ούτε για την αμερικάνικη πολιτική ούτε για τον Σκούρα:

kanelopoylos_tsortsil

Ο Π. Κανελλόπουλος με τον Τσόρτσιλ στο Κάιρο το 1943

«Ο Τζώρτζ Σκούρας δεν μου αποκάλυψε αν η αποστολή του είχε σχέση με την αμερικανική υπηρεσία πληροφοριών. Αντίθετα από τον Δημήτρη Πέτρου, που ήταν πάντοτε σε όλα αμερόληπτος, ο μεγαλοεπιχειρηματίας Ελληνοαμερικανός Σκούρας – αδελφός του Σπύρου και του Τσάρλι Σκούρα – είχε φθάσει στο Κάιρο, αν και αγνοούσε απόλυτα τα ελληνικά πράγματα, με προκαταλήψεις. Θεωρούσε στραβά όλα όσα είχαν κάμει, ως τότε οι «εξόριστες» ελληνικές κυβερνήσεις. Έκρινε, κατέκρινε, τάξερε όλα καλύτερα από μας, εκραύγαζε, δασκάλευε. Πριν εκδηλωθεί το μεγάλο στασιαστικό κίνημα του Απριλίου 1944, είχε επαφές – το πληροφορήθηκα εκ των υστέρων – με στοιχεία που το προκάλεσαν.» (ΤΑ ΝΕΑ 5/12/1975)

Αυτές οι δραστηριότητες του Σκούρα, αλλά και πιθανόν άλλες, πρέπει να έκαναν τον αμερικάνο πρέσβη Lincoln MacVeagh να τον χαρακτηρίσει στο ημερολόγιό του (22 Μαΐου 1944) ως «καυτή πατάτα». Ο ίδιος αναφέρει ότι ο νεοδιορισμένος υπεύθυνος του OSS στο Κάιρο John Edwin Toulmin απέλυσε τον Σκούρα. Το παράδοξο είναι ότι αυτός που απομακρύνθηκε σε λίγο καιρό από πόστο του ήταν ο Toulmin. Ο Σκούρας συνέχισε τη δράση του.

Για πρώτη φορά στη μαρτυρία του Κανελλόπουλου εμφανίζεται και το όνομα του πράκτορα Δημήτρη Πέτρου. Ήταν έφεδρος αξιωματικός στρατού (σύμφωνα με άλλους, πολίτης) που δούλευε στο γραφείο του OSS στο Κάιρο .  Μεταπήδησε στους Αμερικανούς από τους άγγλους για τους οποίους δούλευε στο ραδιοσταθμό τους. Δεν είχε επισκεφτεί ποτέ την Αμερική. Μετά τα Δεκεμβριανά ζήτησε να του δοθεί η Αμερικάνικη υπηκοότητα, ως αναγνώριση των υπηρεσιών του, πράγμα που έγινε δεκτό από τις μυστικές υπηρεσίες της Αμερικής. Και μετακινήθηκε εκεί.

Ο Πέτρου λειτουργούσε  σαν σύνδεσμος ανάμεσα στον OSS με τους διάφορους υπουργούς της ελληνικής κυβέρνησης συγκεντρώνοντας πληροφορίες για την υπηρεσία του.  Ο Κανελλόπουλος είχε γνωρίσει τον Πέτρου πολύ πριν συναντήσει τον Σκούρα και είχε πολύ καλή γνώμη γι αυτόν. Ο Πέτρου βοηθούσε  τον Σκούρα στις επαφές του με τους έλληνες πολιτικούς που εμφανίζεται πλέον ως προϊστάμενος του.

Η συμπεριφορά του Γιώργου Σκούρα στο Κάιρο, όπως την περιγράφει ο Κανελλόπουλος,   πρέπει να συνεκτιμηθεί με την σχεδόν ταυτόχρονη αποστολή του αδελφού  Σπύρου στο Λονδίνο.

ΣΤΟ ΛΟΝΔΙΝΟ

Ο πρόεδρος της 20th Century Fox φτάνει στη βρετανική πρωτεύουσα το Φεβρουάριο του 1944 και έχει επίσημες συνομιλίες με τον υπουργό εξωτερικών της Βρετανίας σερ Robert Anthony Eden. Η απλή ιδιότητά του προέδρου μιας φιλανθρωπικής οργάνωσης , όπως ήταν η Ελληνική Πολεμική Περίθαλψη, σίγουρα δεν θα του άνοιγε τις πόρτες του Φόρειν Όφις εκείνες τις κρίσιμες μέρες. Είχε όμως «ειδική αποστολή». Έφτασε στο Λονδίνο «με συστατικές επιστολές από υψηλά ιστάμενους».

Πολύτιμα στοιχεία για τις συνομιλίες του Σπύρου Σκούρα στο Λονδίνο περιλαμβάνονται στο βιβλίο «Transnational Celebrity Activism in Global Politics: Changing the World?»  που στηρίζονται σε έγγραφα του αγγλικού Υπουργείου Εξωτερικών.

«Η συνάντηση μεταξύ του Eden και του Σκούρα πραγματοποιήθηκε τον Φεβρουάριο του 1944. Ο Σκούρας πρότεινε στον Eden να αναθέσουν το έργο της συμφιλίωσης  των Ελλήνων, σε «έναν Έλληνα χωρίς πολιτικές απόψεις ή φιλοδοξίες αλλά που γνωρίζει όλες τις πλευρές της ελληνικής κατάστασης» και σαν τέτοιο πρότεινε τον μικρότερο αδελφό του Γιώργο, «ένα απολίτικο αλλά με επιρροή ‘Έλληνα τον οποίο μπορούν να στείλουν στη χώρα μαζί με μερικούς   Βρετανούς (αλλά και Αμερικανούς) αξιωματούχους για να επιχειρήσουν την συμφιλίωση.»

Η πρόταση του Σκούρα συζητήθηκε σε πολλά επίπεδα. Αξιωματούχοι του Foreign Office την  κουβέντιασαν με τον John Gilbert Winant, τον αμερικάνο πρέσβη στο Λονδίνο, αλλά και τον αρχηγό του OSS William Donovan ενώ ένα τηλεγράφημα στάλθηκε στον Reginald Leeper , βρετανό πρέσβη στην εξόριστη ελληνική κυβέρνηση.

Στο τηλεγράφημα, ανάμεσα σε άλλα,  γίνεται σύσταση στον Reginald Leeper  «να μην αφήσει τον Γιώργο Σκούρα να κάνει ότι του αρέσει στην Ελλάδα». Συνολικά ο Σπύρος Σκούρας δεν κατάφερε τίποτα στο Λονδίνο και η πρόταση του απορρίφθηκε  γιατί οι Βρετανοί ιμπεριαλιστές δεν είχαν πρόθεση ακόμα να παραχωρήσουν έστω και μέρος από τα «αποκλειστικά δικαιώματα» που θεωρούσαν ότι έχουν στην Ελλάδα. Αλλά οι αμερικανοί δεν εγκατέλειψαν τον αγώνα.

ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Ο Γιώργος Σκούρας παρέμεινε στο Κάιρο μέχρι τον Σεπτέμβρη του 1944. Το  μήνα δηλαδή  που η ελληνική κυβέρνηση υπό τον Γεώργιο Παπανδρέου  μετακινήθηκε από τους Βρετανούς στην Ιταλία, στο δρόμο για την επιστροφή στην ελευθερωμένη Ελλάδα. Ο Σκούρας έφτασε στην Ελλάδα πριν φύγουν ακόμα οι Ναζί, στις περιοχές που είχε ελευθερώσει ο ΕΛΑΣ.

Όπως ο ίδιος γράφει, σε μεταγενέστερη  (3/1/ 1945) αναφορά του προς τον υπεύθυνο του OSS στο Λονδίνο Whitney H. Separdson, ερχόμενος στην Ελλάδα επισκέφθηκε ολόκληρη την Πελοπόννησο, τη Θεσσαλία, τη Μακεδονία  και τμήμα της Ρούμελης. Σε κάθε περιοδεία συνοδεύονταν από τρεις αξιωματικούς. Στη διάρκεια αυτού του ταξιδιού είχε συναντήσεις με του καπετάνιους του ΕΛΑΣ, Ωρίωνα, Ερμή και Άρη.

Σύμφωνα με ΤΑ ΝΕΑ,  που δημοσίευσαν την αποχαρακτηρισμένη αναφορά του Γιώργου Σκούρα  στις 5/12/76,  ο αμερικάνος πράκτορας εμφανίστηκε στο βουνό ως κινηματογραφιστής, κινηματογραφώντας  και φωτογραφίζοντας τους αντάρτες του ΕΛΑΣ. Μέχρι τώρα τέτοιο υλικό δεν έχει εντοπιστεί. Η δημοσιογράφος Clarence Woodbery  έγραψε το 1955 στο περιοδικό The AMERICAN magazine, ότι στην Ελλάδα «Πολλές φορές διέτρεξε τον έσχατον κίνδυνο και μια φορά μια σφαίρα πέρασε ξυστά από το κεφάλι του.» Επίσης από συνεργάτες του στις Μυστικές υπηρεσίες πληροφορήθηκε ότι είχε δυσκολίες στο έργο του γιατί είχε ξεχάσει τα ελληνικά.

Μετά την αποχώρηση των Γερμανών, τον Οκτώβριο του 1944,  μπήκε στην Αθήνα και εγκαταστάθηκε στο ξενοδοχείο της Μεγάλης Βρετανίας. Ο πράκτορας στο ΕΑΜ Γιώργος Κουβαράς αναφέρει στις αναμνήσεις του ότι ο ίδιος δυσκολεύτηκε να βρει δωμάτιο σε ξενοδοχείο. Ο Σκούρας δεν αναφέρει παρόμοιο πρόβλημα. Το πολυτελές ξενοδοχείο της πλατείας Συντάγματος λειτουργούσε  σαν το Shepheards Hotel του Καϊρου, δηλαδή ως κέντρο των φανερών αλλά και υπόγειων πολιτικών διεργασιών. Περιγράφει ο ίδιος:

«Μετά την άφιξή μου στην Αθήνα εγκαταστάθηκα σε δυο δωμάτια του ξενοδοχείου της Μεγάλης Βρετανίας, που τα μοιραζόμουν με τον Δημήτρη Πέτρου, έναν υπάλληλο του Κλιμακίου στο Κάιρο. Τα δωμάτιά μας βρίσκονταν κοντά στο διαμέρισμα του υπουργού Ναυτικών, Παναγιώτη Κανελλόπουλου. Χάρη στις γνωριμίες του Δημήτρη Πέτρου με διάφορους υπουργούς στο Κάιρο και την ικανότητα του να πραγματοποιεί άλλες επαφές, μέσα σε μια βδομάδα και οι δυό μας είχαμε συναντηθεί, είτε δεχθεί όλους τους υπουργούς και όλες τις προσωπικότητες που ζούσαν στην Αθήνα και που είχαν λάβει μέρος στην πολιτική ζωή της Ελλάδας κατά τα τελευταία είκοσι χρόνια.

grandbretagne_1936

Πραγματοποιήσαμε προσωπικές επαφές με την ομάδα του ΕΑΜ και δέχθηκα στο ξενοδοχείο μου ανθρώπους σαν τον Πορφυρογένη (υπουργό Εργασίας), τον Σβώλο (υπουργό Οικονομικών), τον Τσιριμώκο (υπουργό Εθνικής Οικονομίας) και τον Ασκούτση (υπουργό Συγκοινωνιών). Είχα επίσης κερδίσσει την εμπιστοσύνη του Ζεύγου (υπουργού Γεωργίας και Κομμουνιστού ηγέτου), του Σιάντου (Γενικού Γραμματέως του Κομμουνιστικού Κόμματος) και του Ιωαννίδη (σημαίνοντος μέλους του Κομμουνιστικού Κόμματος, που χειριζόταν θέματα συύνταξης φυλλαδίων, εφημερίδων κλπ). Είχα πολλές συζητήσεις μαζί τους και τους δεχόμουν στο διαμέρισμα του ανεψιού μου. Στις δυο βδομάδες των συζητήσεων για τον αφοπλισμό ήμουν σε θέση να τους συναντώ συχνά.»

Αναφέρει επιπλέον ότι είχε δυο συνεντεύξεις με τον πρωθυπουργό Γεώργιο Παπανδρέου, τους Στρατηγούς Σαράφη και Μπακιρτζή ενώ συναντιόταν δυο φορές την ημέρα με τον Παναγιώτη Κανελλόπουλο.

Ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος διαψεύδει ότι είχε συναντήσεις μαζί του αλλά παραδέχεται ότι μπαινόβγαινε στο διαμέρισμα του Πέτρου μόνο που δεν είχε αντιληφθεί ότι συγκατοικούσε με τον Σκούρα!  Στις επισκέψεις σε αυτό το φιλόξενο διαμέρισμα των πρακτόρων του OSS, τις οποίες χαρακτηρίζει κοινωνικές,  συνοδεύονταν από τη σύζυγο του και ενίοτε από τον στρατηγό Λεωνίδα Σπαή και τον Ρώσο συνταγματάρχη Γρηγόρη Ποπώφ!

Στο ραπόρτο του ο Σκούρας δεν αναφέρεται στη συνάντηση που είχε τον Οκτώβριο του 1944 με τους Ζολώτα, Κων. Τσάτσο και Γαρουφαλιά με αντικείμενο τον δανεισμό της Ελλάδας από την Αμερική. Πιθανόν να το είχε συμπεριλάβει σε προηγούμενη αναφορά.  Στη  σύσκεψη παραβρίσκονταν και ο πράκτορας Δημήτρης Πέτρου. Ο Ζολώτας, μόλις έφυγαν οι Γερμανοί και ήλθε η κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας διορίστηκε Διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδας.

Την παρουσία του Γιώργου Σκουρα στην Αθήνα από τον Οκτώβρη κιόλας του 1944 επιβεβαιώνει και η αμερικάνικη εφημερίδα The Milwaukee Journal – Apr 15, 1946 σε άρθρο σχετικό με την  καμπάνια συλλογής βοήθειας για την Ελλάδα.

ΔΕΚΕΜΒΡΙΑΝΑ

Το ραπόρτο του πράκτορα Γιώργου Σκούρα για τα Δεκεμβριανά,  έχει τίτλο «Εμφύλιος πόλεμος στην Ελλάδα» και μια ημερολογιακή μορφή. Καλύπτει την περίοδο από τις 23 Νοεμβρίου ως τις 9 Δεκεμβρίου 1944.

dekemvriana-grande-bretagne

Καταγράφει λεπτομερώς όλες τις πολιτικές διεργασίες και τις ατέλειωτες συζητήσεις για τον αφοπλισμό του ΕΛΑΣ που προηγήθηκαν των πολεμικών συγκρούσεων στην Αθήνα. Οι περισσότερες πληροφορίες του, όπως φαίνεται, προέρχονται από τον Παναγιώτη Κανελλόπουλο. Λιγότερες από τον Μιλτιάδη Πορφυρογένη του ΚΚΕ. Έχει μόνο μια συνάντηση με τον πράκτορα του OSS στην ΚΕ του ΕΑΜ, Κώστα Κουβαρά.

Ενδιαφέρον παρουσιάζει ένα περιστατικό με τον Κανελόπουλο το Σάββατο 2 Δεκεμβρίου, τη μέρα όπου όλα παίζονται. Επισκέπτεται με τον Πέτρου το διαμέρισμά του υπουργού. Εμφανίζει τον Κανελλόπουλο  πολύ συγχυσμένο να καταγγέλλει τους κομμουνιστές ότι θέλουν να επιβληθούν δια της βίας και τους Αμερικανούς ως υπεύθυνους γιατί δεν υποστηρίζουν τη βρετανική πολιτική.

«Με τη σκέψη ότι ο Κανελλόπουλος ήταν πολύ συγχυσμένος και πως δεν ήμουν σε θέση να συγκεντρώσω πληροφορίες, επέστρεψα στο δωμάτιό μου μαζί με τον κ. Πέτρου. Από κει τηλεφώνησα του Κανελλόπουλου και τον προσκάλεσα να έλθει να με συναντήσει μόνος, όπως και έκαμε.»

Μετά από «ένα ποτό» ο Κανελλόπουλος  του αφηγήθηκε πως ο Παπανδρέου με τον Σκόμπυ αποφάσισαν να κηρύξουν στρατιωτικό νόμο. Ο Σκούρας του είπε ότι διαφωνεί και εγκαταλείποντας το ρόλο του «συλλέκτη πληροφοριών», του ζήτησε να συναντήσει τους Σβώλο και Ζεύγο προκειμένου να βρεθούν μέσα στη νύχτα με τον Παπανδρέου και να έρθουν σε κάποιο συμβιβασμό. Ο Κανελλόπουλος θεώρησε μια τέτοια πρόταση «κατώτερη της αξιοπρέπειάς του».

Την επόμενη μέρα, Κυριακή 3 Δεκεμβρίου, όταν έγινε η δολοφονία των άοπλων διαδηλωτών στο Σύνταγμα, ο Σκούρας δεν βρίσκονταν στο ξενοδοχείο αλλά σε επίσκεψη σε συγγενείς στο Ψυχικό. Επέστρεψε κατά τις 11.30 και πληροφορήθηκε τα συμβάντα από τους αμερικανούς ανταποκριτές που ήταν αυτόπτες μάρτυρες. Στην περιγραφή του αφήνει σαφείς υπαινιγμούς ότι τα γεγονότα προκλήθηκαν από τους άγγλους.

Τις επόμενες μέρες στηριζόμενος σε  μαρτυρίες τρίτων καταγράφει τις συγκρούσεις  που έχουν ξεκινήσει στην Αθήνα.  Την Τετάρτη 6 Δεκεμβρίου έχει πολλές επαφές. Συναντάται με τους υπουργούς Κανελλόπουλο και Δραγούμη, τους πρώην υπουργούς Θ. Τσάτσο, Βασιλειάδη και Μυλωνά, τον Θ. Γονατά και πολλά άλλα μέλη της κυβέρνησης και υποστηριχτές της. Δεν μεταφέρει λεπτομέρειες των συζητήσεων μόνο τη διαβεβαίωση τους ότι σε δυο-τρεις μέρες οι μάχες θα τελειώσουν.

Την Πέμπτη 7 Δεκεμβρίου παρακολουθεί τους πολυβολισμούς από βρετανικά αεροπλάνα της συνοικίας της Καισαριανής.  Εκφράζει στον Αμερικανό ταξίαρχο Σάντλερ την επιθυμία να συναντήσει τον άγγλο στρατηγό Σκόπμυ και να του κάνει παράπονα για τον «άσκοπο πολυβολισμό μιας φτωχογειτονιάς». Ο Σάντλερ του συστήνει να αποφύγει μια τέτοια συνάντηση. Πράγμα που κάνει.

Κι εδώ τελειώνει κάθε περαιτέρω αναφορά στις μάχες της Αθήνας. Για την Παρασκευή 8 Δεκεμβρίου δεν υπάρχει (ή έχει αφαιρεθεί) οποιαδήποτε καταγραφή ενώ για τις 9 Δεκεμβρίου υπάρχει μόνο η ανακοίνωση της αναχώρησής του από την Αθήνα. Δεν υπάρχει τίποτα αναφορικά   με τους λόγους της εσπευσμένης αναχώρησής.

Είναι πολύ πιθανόν τη θέση του να πήρε ο αδελφός του Σπύρος. Ο Christopher Xenopoulos Janus, που δούλευε τότε στην  UNRRA και οργάνωνε συσσίτια, αναφέρει ότι συνάντησε τον Σπύρο στο Ξενοδοχείο της Μεγάλης Βρετάνιας στο Σύνταγμα.  Δεν προσδιορίζει ημερομηνία. Μόνο περιγράφει ένα συμβάν που παρακολούθησε από τα παράθυρα του ξενοδοχείο μαζί με τον Σπύρο Σκούρα και τον Laird Archer, αρχηγό του ελληνικού τμήματος της UNRA , τη ρίψη μιας οβίδας του ΕΛΑΣ που σκότωσε συγκεντρωμένους για ένα συσσίτιο.

Η εφημερίδα Η ΕΛΛΑΣ καταγράφει τη ρίψη οβίδων του ΕΛΑΣ στην πλατεία Συντάγματος στις 4 Ιανουαρίου 1945. Βέβαια παραμένει άγνωστο πότε έφτασε ο Σπύρος στην Αθήνα. Επίσημα πάντως εμφανίστηκε στην Αθήνα στις 29 Απριλίου 1945 για να στήσει ένα φιλανθρωπικό «σώου» για το κινηματογραφικό συνεργείο που έφερε από την Αμερική.

Την ίδια χρονιά, σύμφωνα με τη μαρτυρία του Διονύση Κοτσώνη στο βιβλίο του «Το ταξίδι – Από τον Πύργο στη Fed και από τη Wall Street στην ίδρυση της Eurobank», και τα δυο αδέρφια εμφανίστηκαν, αλλά σε διαφορετικές χρονικές στιγμές, στη γενέτειρά τους το Σκουροχώρι «ντυμένοι αμερικανοί αξιωματικοί».

ΕΜΦΥΛΙΟΣ

Αρχές του 1947, κι ενώ έχει ξεσπάσει η τελική φάση του Εμφυλίου, ο Γιώργος Σκούρας επανεμφανίζεται στην ελληνική πολιτική σκηνή. Αφορμή ή πρόσχημα μια  αλληλογραφία ανάμεσα στον ευρισκόμενο ήδη στην Αμερική πράκτορα Δημήτρη Πέτρου και τον βουλευτή Αλέξανδρο Βαμβέτσο.

Ο βουλευτής Βαμβέτσος (είχε εκλεγεί το 1946) έγραψε επιστολή στον Πέτρου, με ημερομηνία 1 Ιανουαρίου 1947, προκειμένου να ζητήσει δυο πράγματα: οικονομική βοήθεια για την Ελλάδα και όπλα για την καταπολέμηση του ΚΚΕ. Είχε προηγηθεί επιστολή του Πέτρου προς τον Βαμβέτσο με ημερομηνία 3 Δεκεμβρίου 1946 το περιεχόμενο της οποίας  αγνοούμε. Αυτή η αλληλογραφία «κατέληξε» στον προϊστάμενο του Πέτρου, Γιώργο Σκούρα, ο οποίος ένοιωσε την ανάγκη να παρέμβει, γράφοντας στον βουλευτή αν και δεν γνώριζε προσωπικά.

Συντάσσει μια μακροσκελή επιστολή 12 πυκνογραμμένων σελίδων, στα αγγλικά. Στην πραγματικότητα η επιστολή δεν είχει αποδέκτη τον Βαμβέτσο αλλά όλη την πολιτική ηγεσία της Ελλάδας. Αντίγραφο βρίσκουμε στο αρχείο του Σοφοκλή Βενιζέλου. Άλλο αντίγραφο, μέσω του Γεωργίου  Καρτάλη, έφθασε στην εφημερίδα «Ελευθερία», μεταφράστηκε και δημοσιεύτηκε στις  6 Φεβρουαρίου 1947.

24_1_1947_00

Οι τίτλοι και η εισαγωγή με την οποία συνόδευε την επιστολή η «Ελευθερία» κάνουν φανερούς τους ευρύτερους πολιτικούς στόχους της. Η επιστολή δεν απηχούσε τις προσωπικές απόψεις του Σκούρα αλλά τις επίσημες θέσεις της Αμερικανικής Κυβέρνησης.  Η «Ελευθερία» είναι σαφής:

«Αι εν τη επιστολή εκτιθέμεναι γνώμαι, πλην του ότι δίδουν δια πρώτην φοράν πλήρη εικόνα της αμερικανικής πολιτικής έναντι του ελληνικού προβλήματος εν γένει, έχουν και το πλεονέκτημα ότι ο εκθέτων ταύτας συγγραφεύς διατηρεί σχέσεις με σημαινούσας πολιτικάς προσωπικότητας  των Ην. Πολιτειών και ως εκ τούτου δύναται να είναι άριστα πληροφορημένος, ως προκύπτει και εκ των επισήμων στοιχείων τα οποία χρησιμοποιεί εν τη επιστολή του.»

Στην ίδια την επιστολή ο Σκούρας αποκαλύπτει ότι έχει ήδη στείλει αναφορά στην «κυβέρνησή του» για την κατάσταση στην Ελλάδα. Πιθανόν από κει να πήρε την εντολή γι αυτή την παρέμβαση η οποία, σημειωτέον, γίνεται ενώ βρίσκεται στην Ελλάδα ο προεδρικός απεσταλμένος Πωλ Άλντερμαντ Πόρτερ  που διαπραγματεύεται την οικονομική πλευρά του δόγματος Τρούμαν.

Κυριαρχικό στοιχείο, που απασχολεί το  μεγαλύτερο μέρος της επιστολής, είναι το πρόβλημα του κομμουνισμού για τη σημασία του οποίου δεν διαφωνεί με τον συνομιλητή του. «Πρώτα πρώτα πρέπει να σας πω πως αι γνώμαι μου περί κομμουνισμού και κομμουνιστικών μεθόδων συμφωνούν απολύτως με τας ιδικάς σας. Δεν πρόκειται να διαφωνήσωμεν ποτέ επ αυτού.» γράφει.

6_2_1947_eleftheria_-1

Εκεί που διαφωνεί είναι ο τρόπος καταπολέμησής του. Ο κομμουνισμός, λέει ο Σκούρας,  είναι ένα πρόβλημα που αντιμετωπίζει όλος ο κόσμος. Ακόμη και η Αμερική. Η καταπίεση, ενισχύει τον κομμουνισμό. Θα έπρεπε η Ελλάδα να ακολουθήσει το αμερικανικό παράδειγμα δίνοντας «εις του Έλληνας κομμουνιστάς τόσην ελευθερίαν δράσεως όσην έχουν και οι συνάδελφοί των Αμερικανοί».

Επιπλέον επιστρατεύει τα παραδείγματα της Ιταλίας και της Γαλλίας όπου οι κομμουνιστές ενσωματώθηκαν στο αστικό καθεστώς μέσω μιας μειοψηφικής συμμετοχής στις μεταπολεμικές κυβερνήσεις. «Δεν ημπορεί η Ελλάς να επωφεληθεί από τέτοια παραδείγματα δημοκρατών χρησιμοποιούντων δημοκρατικάς μεθόδους επιτυχώς;» ρωτά.

Βέβαια στην Ελλάδα υπάρχει και ο κίνδυνος μιας κομμουνιστικής εισβολής από γειτονικές χώρες. Αλλά και εδώ ο Σκούρας είναι κατηγορηματικός. Οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Μεγάλη Βρετανία δεν θα το επιτρέψουν ποτέ. Ξαναρωτά: «Αλλά πιστεύει κανείς σήμερον εις την Ελλάδα ότι αι μεγάλαι δυνάμεις των Ην. Πολιτειών  και της Μεγ. Βρετανίας θα έμενον απαθείς παρατηρηταί μιας εισβολής κομμουνιστικών στρατών εις την Ελλάδα ή άλλων ξένων στρατών  (εξαιρουμένων των ιδικών των);

Αφού ελαχιστοποιεί τον κίνδυνο του κομμουνισμού επικεντρώνεται σε αυτό που θεωρεί το πιο σημαντικό. «Το κύριον πρόβλημα της Ελλάδος είναι το οικονομικόν», γράφει. Σε αυτό είναι πιο σύντομος καθώς η πρότασή του επικεντρώνεται στην αποδοχή τω όρων οικονομικής δουλείας που προτείνει η αποστολή Πόρτερ.

«Διότι εάν η αποστολή αυτή αποτύχει, πιστεύω βαθύτατα ότι το μέλλον της Ελλάδος είναι καταδικασμένον να ενταφιασθή εντός τάφου της κατασκευής των ιδικών της ηγετών». Και με αυτή την απειλή έκλεινε την επιστολή.

Λίγες μέρες αργότερα και συγκεκριμένα στις 12 Μαρτίου του 1947 ο πρόεδρος Τρούμαν εξήγγειλε το περιβόητο Δόγμα του που θα  ανέτρεπε την προηγούμενη πολιτική των Ηνωμένων Πολιτειών όπως αυτή εκφραζόταν και στο γράμμα του Σκούρα.  Τέλος οι συνεργασίες με του κομμουνιστές. Θα μιλούσε  μόνο η δύναμη των όπλων. Η πανίσχυρη πολεμική μηχανή των αμερικανών μπήκε σε κίνηση  αρχίζοντας από το Γράμμο και το Βίτσι για να συνεχιστεί στην Κορέα, τις Φιλιππίνες, το Βιετνάμ κλπ.

van-fleet-1949_nekroi-antartes

Ο Βαν Φλητ στο Γράμο

Δεν έχουμε μεταγενέστερες πληροφορίες για την εξέλιξη του «φιλελληνισμού» του Γιώργου Σκούρα.  Αντίθετα με τον αδελφό του, που η ανάμιξή του γίνεται όλο και μεγαλύτερη με αποκορύφωμα την υποστήριξή στη Δικτατορία του 1967.

Άλλωστε ο  Σπύρος Σκούρας, σε αντίθεση με τον αδελφό του Γιώργο, δεν δήλωσε ποτέ «φιλέλληνας». Στο συντηρητικό δικτυακό τόπο The American Conservative συντάκτης  με τη υπογραφή TAKIS αναφέρεται σε κάτι που συνέβη στα ανάκτορα του Τατοίου το 1954, τη μέρα που η βασιλική οικογένεια παρέθεσε επίσημο γεύμα στον Σπύρο Σκούρα. Όταν  η Φρειδερίκη ρώτησε τον αμερικανό μεγιστάνα ποιανού το μέρος θα έπαιρνε στην υποθετική περίπτωση που η Αμερική και η Ελλάδα έρχονταν σε πόλεμο, ο Σκούρας απάντησε:

«Η καρδιά μου θα θρυμματίζονταν Μεγαλειοτάτη, αλλά θα πολεμούσα με την πλευρά των Ηνωμένων Πολιτειών.»

Ο Γιώργος μπορεί να «απομακρύνθηκε» από τα ελληνικά πολιτικά πράγματα αφού απέτυχε να γίνει ο «απολίτικος» συμφιλιωτής, δεν έμεινε όμως αδρανής.  Είχε αποκτήσει πλέον μια έξη για  τις μυστικές υπηρεσίες.  Στις 26 Αυγούστου 1950  τον βρίσκουμε να στέλνει γράμμα στο νεοδιορισθέντα αρχηγό της CIA, Walter Bedell Smith, αιτούμενος «οποιαδήποτε εργασία» !

«Αισθάνομαι ότι έχετε ένα τεράστιο και δύσκολο έργο να επιτελέσετε, γι αυτό αν οποιαδήποτε στιγμή  χρειαστείτε αντικειμενική πληροφόρηση ή οποιαδήποτε άλλη εργασία, θα με κάνετε τρισευτυχισμένο προσφέροντας τις υπηρεσίες μου σε εσάς και την Κεντρική Υπηρεσία Πληροφοριών».

georges-skouras-cia-1950-08-26a-1

Το μισθολόγιο της CIA δεν έχει αποχαρακτηριστεί ακόμα. Και μάλλον θ αργήσει.

————————–

Για τις υπόγειες διαδρομές του Σπύρου Σκούρα (συνοπτικά) δες εδώ 

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s