ΤΟ «ΜΥΣΤΗΡΙΟ» TELLEGEN!

28688crop

(Αλλες δυο φορές έχω ασχοληθεί με αυτή την ιστορία. Αυτή είναι η τρίτη και τελευταία, ελπίζω)

Τρείς ηθοποιοί με το επίθετο Τέλεγκαν ή Τέλεγκεν, αλλά χωρίς καμία συγγένεια, «διεκδικούν» μια θέση  στον κατάλογο των ελλήνων καλλιτεχνών που διέπρεψαν στην Αμερική. Ποιος είναι ποιος;

Αναμφισβήτητα ο διασημότερος όλων είναι ο Lou Tellegen, μεγάλος αστέρας του βωβού κινηματογράφου. Εμφανίστηκε για πρώτη φορά στην Αμερική το 1910 ερχόμενος από το Παρίσι με το θίασο της μεγάλης γαλλίδας ηθοποιού Σάρα Μπερνάρ με την οποία είχε ερωτικό δεσμό. Εκείνη ήταν 67 ετών και αυτός 24. Συμμετείχε και στη δεύτερη περιοδεία της στην Αμερική το 1914 και τότε αποφάσισε να την εγκαταλείψει και να εγκατασταθεί μόνιμα εκεί. Το 1918 πήρε την αμερικάνικη υπηκοότητα με το όνομα Lou Telegen ενώ το πραγματικό του ήταν  Isidor Louis Bernard Edmund Van Dommeler.

Η ολλανδική καταγωγή του είναι πλέον βεβαιωμένη και με επίσημα έγγραφα. Ήταν ο παράνομος καρπός της σχέσης του στρατιωτικού Isidore Louis Bernard Edmon Tellegen και της Anna Maria van Dommelen.

Lou TellegenΗ φήμη για την ελληνική καταγωγή του δημιουργήθηκε κυρίως από τα δημοσιεύματα του τύπου κατά την πρώτη του παρουσία στην Αμερική όπου τον παρουσίαζαν ως έχοντα «μορφή Άδωνη». Ο ίδιος δεν είδε με κακό μάτι  την ιδέα της φανταστικής ελληνικής καταγωγής του. Και το προώθησε. Η εφημερίδα The New York Times (18/6/1918) συμμετέχοντας σε αυτό το παιχνίδι αναφέρουν  ότι γεννήθηκε στην Αθήνα. Πατέρας του, λέει, ήταν  ένας Έλληνας Στρατηγός και μητέρα του μια Ολλανδή χορεύτρια. Όταν ήταν δυο ετών οι γονείς του μετακινήθηκαν στην Ολλανδία.

Για να είναι όμως αυθεντικός έλληνας έπρεπε να έχει και ένα ελληνικό όνομα. Κάποιοι ανέλαβαν να το κατασκευάσουν. Ο  Στήβ Φράγκος (Steve Frangos), που ασχολείται με τους  άγνωστους καλλιτέχνες ελληνικής καταγωγής, φέρνει στην επιφάνεια το ανέκδοτο χειρόγραφο του Θεόφωρου Π. Γιανακούλη (Theodore P. Gianakoulis) με τίτλο The Greeks in the United States. Σε αυτό ο Γιανακούλης υποστηρίζει, αλλά χωρίς να παρουσιάζει κανένα αποδεικτικό στοιχείο, ότι ο Lou Tellegen, γεννήθηκε στην Αθήνα το 1884 και ήταν παιδί του ευκατάστατου έλληνα στρατηγού Tellegathos Mouranos και της Ολλανδής χορεύτριας ισπανικής καταγωγής Άννας- Μαρία.

Στην ελληνική καταγωγή του αναφέρεται και Ο ΕΘΝΙΚΟΣ ΚΗΡΥΚΑΣ της Νέας Υόρκης την ημέρα του θανάτου του (29 /10/1934) γράφοντας: «Εγεννήθη εις Νότιον Ολλανδίαν από μητέρα Ολλανδήν και από πατέρα Έλληνα, ο οποίος είχεν ως Οδυσσεύς ζητήση τύχην εις τας κάτω χώρας. Όταν εβαπτίσθη έλαβε το όνομα Ισίδωρος, Λουδοβίκος, Βερνάρδος, Βαν, Δαμελέρ. Κατά τινα έκδοσιν το καλλιτεχνικόν του όνομα Λου Τέλλεγκεν, το εξέλεξεν ως ανταποκρινόμενον προς το Ελληνικόν όνομα Ηλίας Τηλέγαθος, το οποίον φαίνεται να ήτο το πατρικόν του.»

Αξιοσημείωτη είναι και η τελευταία παράγραφος του άρθρου  όπου αναφέρει ότι  «Εις τας προς τους Έλληνας συναναστροφάς του ο Τέλλεγκεν παρουσιάζετο ως Έλλην και υμνητής της Ελλάδος.» Οι Έλληνες όμως μάλλον δεν ήθελαν πολλές σχέσεις μαζί του λόγω της σκανδαλώδους ζωής του, το θορυβώδες διαζύγιό του με την Geraldine Farrar και την αυτοκτονία του.

Σύγχυση δημιουργήθηκε με τις αναφορές διαφόρων σύμφωνα με τις οποίες  ο Λου Τέλεγκεν ήταν ο σκηνοθέτης, παραγωγός και πρωταγωνιστής της χαμένης ελληνικής ταινίας «Το όνειρο του γλύπτου» που γυρίστηκε στην Αμερική. Στην πραγματικότητα ο Λου Τέλεγκεν δεν έχει καμία σχέση με την ταινία. Σε αυτήν είναι αναμεμιγμένος κάποιος  Πώλ Τέλεγκαν, ο δεύτερος Τέλεγκαν  της ιστορίας  μας.

Την πρώτη εμφάνιση του  «έλληνα» Πώλ Τέλεγκαν την εντοπίζουμε στο περιοδικό Variety στο φύλλο της 28 Φεβρουαρίου 1928. Σύμφωνα με το δημοσίευμα ο Πωλ Τέλεγκαν, πρόεδρος της εταιρίας Paul Tellegan Productions γυρίζει εκείνη την περίοδο στα στούντιο Cosmopolitan μια ελληνική ταινία στηριγμένη στο μύθο του Πυγμαλίωνα. Το περιοδικό δίνει την πληροφορία ότι ο Πωλ είναι πρώην περφόρμερ του βωντβίλ ο οποίος ασχολείται για πρώτη φορά με τον κινηματογράφο. [i]

Πριν όμως κυκλοφορήσει το περιοδικό, η ταινία προβάλλεται δημόσια. Ο Αργύρης Τσιάπος, συγγραφέας του βιβλίου «Οι πρώτες ταινίες του ελληνικού κινηματογράφου» (2015),  που έκανε μια εμπεριστατωμένη έρευνα στον ελληνοαμερικάνικο τύπο εντόπισε τρεις προβολές της ταινίας.

  • Στις 25 Φεβρουαρίου 1929 στο Σικάγο στο Orchestra Hall.
  • Στις 28 Απριλίου 1929 στο Σικάγο στο Eight Street Theatre.
  • Στις 6 Οκτωβρίου 1929 στη Νέα Υόρκη στο Mainsfield Theatre.

%cf%84%ce%bf-%cf%8c%ce%bd%ce%b5%ce%b9%cf%81%ce%bf%ce%bd-%cf%84%ce%bf%cf%85-%ce%b3%ce%bb%cf%8d%cf%80%cf%84%ce%bf%cf%85-%ce%b4%ce%b9%ce%b1%cf%86%ce%ae%ce%bc%ce%b9%cf%83%ce%b7-1

Τα επιπλέον στοιχεία που μας δίνουν οι διαφημιστικές καταχωρήσεις γι αυτές τις προβολές είναι ότι γίνονται με τον καλλιτέχνη επί σκηνής να ερμηνεύει ζωντανά διάφορες σκηνές. Στην πρώτη προβολή του Σικάγου συνοδεύεται από την  Αλεξάνδρα Μαυρέλη και στη δεύτερη από την Θεοδώρα Μουζακιώτου. Στην προβολή της Νέας Υόρκης υπάρχουν ακόμη δυο αοιδοί όπερας και ελληνική ορχήστρα.

Δυστυχώς πέρα από τις διαφημιστικές καταχωρήσεις δεν έχουμε κανένα ρεπορτάζ ή κριτική για την ταινία που φαίνεται να τελειώνει εδώ τη σύντομη καριέρα της στην Αμερική για να ακολουθήσει μια αποτυχημένη απόπειρα «απόβασης» στην Ελλάδα.

Στις 22 Οκτωβρίου 1929 η εφημερίδα ΕΜΠΡΟΣ στην Αθήνας  ανακοινώνει την επικείμενη άφιξη του Πωλ Τέλεγκαν και προσθέτει  ότι προτίθεται να εγκατασταθεί μόνιμα στην Ελλάδα και να συμβάλει στην ανάπτυξη του ελληνικού κινηματογράφου.

Έξι μήνες αργότερα, στις 28 Μαρτίου 1930,  εφημερίδα ΠΑΤΡΙΣ ανακοινώνει την άφιξη του Πωλ Τέλεγκαν ο ποίος ήρθε μαζί με μια κόπια της ταινίας «Το όνειρον του γλύπτου».  Η ίδια εφημερίδα ανακοινώνει ότι το έργο θα προβληθεί στις 7 Απριλίου στον κινηματογράφο ΣΠΛΕΝΤΙΤ αλλά τελικά προγραμματίζεται για τις 8 Απριλίου.

splentit_8_4_1930Δυστυχώς οι Αθηναίοι δεν θα έχουν την ευκαιρία να θαυμάσουν την ταινία του Πωλ Τέλεγκαν. Μια «δήλωσις» του κινηματογράφου ΣΠΛΕΝΤΙΤ καταχωρημένη στις εφημερίδες  της 8 Απριλίου 1930 ενημερώνει το κοινό ότι η προβολή αναβάλλεται λόγω «βλάβης»  σε μια πράξη της ταινίας και ότι θα προβληθεί σε μεταγενέστερη ημερομηνία. Κάτι που δεν έγινε ποτέ. Ούτε ο Πωλ Τέλεγαν εμφανίστηκε ποτέ στην Αθήνα. Ούτε κανείς άκουσα τίποτα άλλο γι αυτόν στην Αμερική. Το μόνο που έμεινε είναι το φάντασμα μιας ταινίας κι ένα ελληνικό όνομα που υποτίθεται κρυβόταν πίσω από το ψευδώνυμο Πωλ Τέλεγκαν.  Κι αυτό, σύμφωνα με την εφημερίδα Πατρίς,  ήταν Απόστολος Κυριακόπουλος.

Μια φωτογραφία του που εμφανίστηκε στο ίδιο φύλλο της εφημερίδας  είναι απλή αντιγραφή από τη  διαφημιστική καταχώρηση της προβολής στο Σικάγο. Κατά διαβολική σύμπτωση το πορτραίτο του «ελληνοαμερικανού» Πωλ Τέλεγκαν είναι όμοιο με ένα από αυτά του διάσημου του Ολλανδού Λου Τέλεγκαν!  Ο Πωλ θα παραμείνει στο σκοτάδι;

lou_-1934_fotografia %cf%80%cf%89%ce%bb-1Σύμφωνα με  Αμερικάνικο Ινστιτούτο Κινηματογράφου, το οποίο αναφέρεται σε σύγχρονες (αλλά μη κατονομαζόμενες) πηγές, η ταινία Sculptor’s Dream, δηλαδή το Όνειρον του Γλύπτου του 1929, που είναι καταχωρημένη στα Κρατικά Αρχεία της Νέας Υόρκης (NYSA) έχει το ίδιο καστ ηθοποιών με την ταινία του Λου Τέλεγκαν No Other Woman παραγωγής 1928.

Κι αν αυτός ο Πωλ Τέλεγκαν εξακολουθεί να παραμένει ένας γρίφος, ο τρίτος Τέλεγαν, ο Μάικ (Mike ή Michael )είναι ο μοναδικός πραγματικά ελληνικής καταγωγής ηθοποιός που επιλέγοντας ως ψευδώνυμο το Τέλεγκαν έκανε μια σημαντική καριέρα στον κινηματογράφο.

Πρόκειται για τον Μιχαήλ Σπύρου Οικονόμου που γεννήθηκε στις 1 Σεπτεμβρίου 1892 στο Λουτράκι και πέθανε στις 26 Απριλίου 1964 στην Αθήνα. Έχει παίξει σε σημαντικές αμερικάνικες ταινίες όπως: Tango Cavalier (1923), Down to the Sea (1936), Confession (1937), They Met in Argentina (1941) και την θρυλική Casablanca (1942).

Δεν είναι τυχαίο ότι ο βετεράνος ελληνοαμερικάνος ηθοποιός Θανάσης Λυμπέρης στις αναμνήσεις του, όπως τις κατέγραψε ο Φώντας Λάδης το 1985, αναφέρεται σε ένα μόνο Τέλεγκαν,  το Μιχάλη Οικονόμου. Παρεμπιπτόντως  αναφέρει και το Λου Τέλεγκαν αλλά οι πληροφορίες του είναι μπερδεμένες. Τον θεωρεί γιο της Σάρα Μπερνάρ και του έλληνα Δεληγιάννη. Μάλλον εννοεί τον ηθοποιό  Αριστείδη Δαμαλά  τον οποίο παντρεύτηκε η Σάρα Μπερνάρ στο Λονδίνο το 1882. Ο Δαμαλάς πέθανε  το  1889.

 


Τη ταινία Down to the Sea, που αναφέρεται στους έλληνες σφουγγαράδες του Tarpon Springs, στη Φλώριδα, και στην οποία παίζει ο Μάικ Τέλεγκαν, μπορείτε να δείτε εδώ http://free-classic-movies.com/movies-03f/03f-1936-05-30-Down-to-the-Sea/index.php 

 

One response to “ΤΟ «ΜΥΣΤΗΡΙΟ» TELLEGEN!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s