Σχετικά με το βιβλίο «Οταν ο κινηματογράφος….»

Μια συνέντευξη του Ν. Θεοδοσίου στο Docville της εφημερίδας Documento την Κυριακή 16 Ιανουαρίου 2022.

Πως προέκυψε η σκέψη σας για τη συγγραφή του συγκεκριμένου βιβλίου;

Φέτος το Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου Ολυμπίας για Παιδιά και Νέους συμπληρώνει 25 χρόνια παρουσίας. Και, είναι γνωστό, πως πέρα από τις ποιοτικές ταινίες που περιλαμβάνει κάθε χρόνο στο πρόγραμμά του, δίνει ιδιαίτερο βάρος  στην κινηματογραφική παιδεία με την οργάνωση εργαστηρίων, σεμιναρίων και διεθνών συνεδρίων. Το να στραφούμε στο παρελθόν και να ανιχνεύσουμε αυτό που προηγήθηκε από μας ήταν μια αναγκαιότητα. Η ιστορία και η κριτική προσέγγιση σε αυτό το παρελθόν μπορεί να φωτίσει πλευρές του παρόντος και να μας δώσει εργαλεία να σχεδιάσουμε το μέλλον. Από την άλλη, ήταν η πολύχρονη έρευνά μου για την κοινωνική διάσταση του κινηματογράφου στην Ελλάδα που αποτυπώθηκε σε βιβλία και ταινίες, που μου πρόσφερε το πρώτο, αλλά εντυπωσιακό, πρωτογενές υλικό. Μια πιο εξειδικευμένη αναζήτηση, αυτή τη χρονιά, το συμπλήρωσε με πάρα πολύ σημαντικές παραμέτρους  και του έδωσε τη μορφή του βιβλίου που έχετε στα χέρια σας.

Η εντύπωση που έχουμε είναι πως στην Ελλάδα ο χώρος της θεσπισμένης εκπαίδευσης εχθρευόταν, είτε συνειδητά είτε αντανακλαστικά, τον κινηματογράφο. Δεν έχουν ακριβώς έτσι τα πράγματα;

Δυστυχώς το εκπαιδευτικό σύστημα στη  Ελλάδα διαχρονικά ακολούθησε μια αντίστροφη πορεία από αυτήν των θεατών, μικρών και μεγάλων. Όσο ο κινηματογράφος  γινόταν το κυρίαρχο θέαμα στην κοινωνία, τόσο περισσότερο υψώνονταν φραγμοί, κάθε είδους νόμοι και απαγορεύσεις, για τα παιδιά. Ειδικά την περίοδο του μεσοπολέμου, όπου έχουμε τη μεγαλύτερη αθρογραφία για τα κακά που προκαλεί στα παιδιά η παρακολούθηση κινηματογραφικών ταινιών. Σταδιακά,  γίνεται αποδεκτή μόνο μια περιορισμένη χρήση του κινηματογράφου, με την προβολή ταινιών που έχουν εκπαιδευτικό περιεχόμενο. Το “κατάλληλο” και “χρήσιμο” περιεχόμενο αυτών των ταινιών καθορίζεται κάθε φορά από την πολιτική της εκάστοτε πολιτικής εξουσίας. Διατρέχοντας, μέσα από το χρονικό μου, όλα αυτά τα ταραγμένα χρόνια και την περιπετειώδη σχέση του κινηματογράφου με το επίσημο σχολείο,   είδα να ισχυροποιείται η θέση πως τελικά πρόκειται για ένα πολιτικό διακύβευμα.

Ας προσθέσουμε, ότι η διανόηση, με ελάχιστες εξαίρέσεις, δεν αναγνώριζε τον κινηματογράφο ως τέχνη και γι αυτό το λόγο  δεν μπορούσε να έχει οποιαδήποτε παιδαγωγική αξία. Έτσι έπρεπε να μείνει έξω από το σχολείο. Κάτι που δεν έγινε με τις άλλες έξι τέχνες που, λίγο ή πολύ, βρήκαν τη θέση τους στα ωρολόγια προγράμματα. Ο κινηματογράφος ποτέ, κι πέρασαν σχεδόν 130 χρόνια από την εφεύρεσή του.

Πιστεύω πως με την εμφάνιση του  Νεανικού Πλάνου με το Φεστιβάλ Ολυμπίας και το δίκτυο διανομής ενός ποιοτικού κινηματογράφου για παιδιά και νέους το 1997 ξεκινά μια νέα εποχή, πολύ πιο παρεμβατική που αναμφισβήτητα άνοιξε νέους δρόμους. Εκεί σταματά δικό μου βιβλίο. Αλλά ο κινηματογράφος στο σχολείο εξακολουθεί να είναι το ζητούμενο.

Με μεγάλη έκπληξη είδαμε στο βιβλίο σας πως βασικός αμύντορας της χρήσης του κινηματογράφου στην εκπαίδευση ήταν ο Κωστής Παλαμάς; Τι υποστήριζε σχετικά ο ποιητής  και ποια η αντίληψή του για τον κινηματογράφο ως τέχνη;

Ο Κωστής Παλαμάς, πρώτος απ όλους στην Ελλάδα, είδε πως ο κινηματογράφος μπορεί να αποτελέσει ένα εξαιρετικό εκπαιδευτικό εργαλείο. Κι αυτό από το 1915, εποχή που  ο κινηματογράφος δεν έχει αναπτύξει όλα του τα αισθητικά όπλα. Βλέπει την εικόνα ως το μέσον για να βγεί η ελληνική παιδεία από τον “βαρβαρικό της μεσαίωνα”. Ο κινηματογράφος, όπως αναφέρει χαρακτηριστικά “περικλείει, συνοψίζει και συγκεντρώνει πάσας τας εκ των ωραίων τεχνών απολαύσεις”.  Ας σημειώσουμε πως τα κείμενα του Παλαμά δεν είναι κάποιες θεωρητικές προσεγγίσεις  αλλά άρθρα πολεμικής απέναντι στους υπεύθυνους του υπουργείου Παιδείας και ειδικά στον Τμηματάρχη του Υπουργείου Παιδείας Ε. Λαμπαδάριο, φανατικό πολέμιο του κινηματογράφου .

Τα κείμενά του Κ. Παλαμά “ξέθαψε” το Φεστιβάλ Ολυμπίας το 2019, τα τύπωσε σε ένα όμορφο   φυλλάδιο με τίτλο “Εικόνας μεταχειρίζου ω διδάσκαλε” και είναι πλέον διαθέσιμα σε όλους

Ποια είναι η περιοδολόγηση στις φάσεις της σχέσης κινηματογράφου – εκπαίδευσης στον τόπο μας;

Πολύ συνοπτικά: Η πρώτη περίοδος, από το 1900 ως το 1920 την χαρακτηρίζω “περίοδο της αθωότητας”. Σε αυτήν ο κινηματογράφος αντιμετωπίζεται ως η νέα εντυπωσιακή εφεύρεση, το αξιοπερίεργο. Τη δεύτερη περίοδο,  μέχρι το 1936, αρκετά αντιφατική, βλέπουμε από τη μια να φουντώνει η πολεμική απέναντι στον “εχθρό” κινηματογράφο αλλά παράλληλα να αναπτύσεται ένα σημαντικό κίνημα που επιδιώκει τη θεσμοθέτησή του παιδικού- εκπαιδευτικού κινηματογράφου. Σε αυτό πρωτοστατούν οι δυο οργανώσεις για τα δικαιώματα της γυναίκας. Η διχτατορία του Μεταξά χρησιμοποιεί τον κινηματογράφο ως βασικό προπαγανδιστικό εργαλείο, κάτι που συνεχίζεται τα μεταπολεμικά χρόνια όπου πλέον ο μηχανισμός του “σχολικού κινηματογράφου” του υπουργείου παιδείας στηρίζεται στο απόθεμα ταινιών της Αμερικάνικης Υπηρεσίας Πληροφοριών. Έξω από το σχολείο η “μάχη” δίνεται στην “καταλληλότητα” ή “αλαταλλητότητα” των εμπορικών ταινιών και μόνο μετά την πτώση της δικτατορία αρχίζει να γίνεται λόγος να μπει ο κινηματογράφος ως μάθημα στο σχολείο.

Ποιες διορατικές μορφές ξεχωρίζουν στην επιμονή τους της εργαλειακής χρήσης του σινεμά για παιδευτικούς σκοπούς; 

Αναφερθήκαμε ήδη στον Παλαμά. Θα μείνω σε τρεις φωτισμένους παιδαγωγούς που μπορούμε να πούμε πως ακολούθησαν τις προτροπές του. Ο σοσιαλιστής Ηλίας Κωνσταντινίδης, με το εκπαιδευτήριό του στην Αθήνα, το πρώτο σχολείο που αποκτά το 1916  αυτόνομη κινηματογραφική αίθουσα και οργανώνει συτηματικές προβολές. Ο Κώστας Σωτηρίου, στο Διδασκαλείο του Πειραιά, τη δεκαετία του ’30, το πρώτο σχολείο με δική του ταινιοθήκη, που σχεδιάζει ένα νέο εκπαιδευτήριο που θα έχει 6 αίθουσες για προβολή κινηματογράφου! Τον Σωτηρίου θα τον συναντήσουμε και στο “βουνό” με τον Δ. Γληνό, Ρόζα Ιμβριώτη και άλλους. Η  Ειρήνη Παϊδούση, παλιά καθηγήτρια στο εκπαιδευτήριο Κωνσταντινίδη, που από το 1952 προτείνει την καθιέρωση στο σχολείο μιας ώρας τη βδομάδα συζήτηση για τον κινηματογράφο!

Μια συνέντευξη στην εκπομπή «Μπλε σαν Πορτοκάλι», Δευτέρα 10 Ιανουαρίου 2022, Πρώτο Πρόγραμμα 17.00-18.00.

1 thought on “Σχετικά με το βιβλίο «Οταν ο κινηματογράφος….»

  1. Παράθεμα: Όταν ο κινηματογράφος πήγε σχολείο και γύρισε με κλάματα – Νίκος Θεοδοσίου – Παιδαγωγική Ομάδα "Το Σκασιαρχείο"

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s